Ticari uyuşmazlıklarda kararın kendisi kadar, karara kadar geçen sürede hakkın korunup korunamadığı önemlidir. Türk Ticaret Kanunu (6102) ve Türk Borçlar Kanunu kapsamındaki sözleşme ilişkilerinde ihtiyati tedbir, bu boşluğu kapatan araçtır. Ancak tedbir talebinde aranan ölçü tam ispat değil yaklaşık ispattır ve uygulamada talepler çoğunlukla bu ölçüyü karşılayamadığı için reddedilir.
Yaklaşık İspat Ne Demek Değildir
Yaklaşık ispat, iddiayı anlatmakla yetinmek anlamına gelmez. Hakkın var olduğu ve tedbir alınmazsa ciddi bir zarar doğacağı yönünde kanaat uyandıracak somut belge sunulması gerekir. Sözleşmenin imzalı örneği, teslim belgeleri, ödeme dekontları ve karşı tarafın edimi yerine getirmediğini gösteren yazışmalar bu kanaatin temelini oluşturur.
Tedbir Talebinde Somutlaştırılacak Üç Unsur
- Hakkın kaynağı: Hangi sözleşme hükmüne dayanıldığı ve hükmün ilgili paragrafı.
- Gecikme tehlikesi: Malın devredilmek üzere olduğu, teminatın çözüleceği ya da markanın kullanımının süreceği gibi somut ve yakın risk.
- Talebin sınırı: Tedbirin neyi kapsayacağı; ölçüsüz genişlikte talepler reddedilmeye açıktır.
Ticari Defterlerin İki Yönlü Etkisi
Tacirler arası uyuşmazlıklarda usulüne uygun tutulan ticari defterler, sahibinin lehine de aleyhine de sonuç doğurabilir. Bu nedenle tedbir ve dava hazırlığında kendi defter kayıtlarının önceden incelenmesi gerekir. Faturaların, irsaliyelerin, cari hesap mutabakatlarının ve muhasebe kayıtlarının birbiriyle uyumlu olmaması, karşı tarafın en güçlü savunma malzemesidir.
İhtar ve Yazışmanın Biçimi
- Temerrüt ihtarının noter, kayıtlı elektronik posta veya iadeli taahhütlü yolla gönderilmesi
- Sipariş ve teyitlerin kurumsal e-posta üzerinden, tarih izlenebilir biçimde yürütülmesi
- Mutabakat metinlerine imza yetkisi olan kişilerin katılması
- Sözleşme değişikliklerinin sözlü bırakılmayıp ek protokole bağlanması
Teminat ve Uygulama Süresi
Tedbir kararı çoğu hâlde teminat karşılığında verilir ve karar, kanunda öngörülen çok kısa bir süre içinde uygulanmak üzere talep edilmezse kendiliğinden ortadan kalkar. Bu nedenle karar elde edildikten sonraki icra adımı, karar öncesindeki hazırlık kadar planlı yürütülmelidir. Haksız çıkılması hâlinde tedbir nedeniyle doğan zarardan sorumluluk doğabileceği de hesaba katılmalıdır.
Ticari dosyalar sektöre ve sözleşme metnine göre önemli farklılıklar taşır; bu yazı genel bir çerçeve sunar. Tedbir talebi öncesinde belgelerinizi hukuki değerlendirmeye tabi tutmanız yerinde olur.