Kambiyo senedi uyuşmazlıklarında talebin adının doğru konması, çoğu zaman iddianın kendisinden daha belirleyicidir. TTK ve İİK'nın birlikte uygulandığı bu alanda ihtiyati tedbir ile ihtiyati haciz farklı amaçlara hizmet eder; yanlış talep, reddedilmekle kalmaz, kısa ve kesin sürelerin de boşa geçmesine yol açar.
Talebin Adını Doğru Koymak
Para alacağının güvence altına alınması isteniyorsa kural olarak ihtiyati haciz talep edilir. Bir şeyin yapılmasının ya da yapılmamasının, örneğin senedin ciro edilmemesinin veya ödenmemesinin sağlanması isteniyorsa ihtiyati tedbir gündeme gelir. Uygulamada iki talep birbirinin yerine yazıldığında mahkeme talebi nitelendirse dahi, teminat ve infaz rejimi farklı olduğu için zaman kaybı doğar.
İhtiyati Hacizde Zincirleme Süreler
- Karar alındıktan sonra kanunda öngörülen kısa süre içinde infazı istenmezse karar kendiliğinden kalkar.
- İnfazdan sonra, esas hakkında takip ya da dava için yine dar bir süre işler; bu adım atlandığında ihtiyati haciz hükümsüz hâle gelir.
- Karara itiraz eden borçlu için de tebliğden itibaren ayrı bir süre söz konusudur.
Bu üç halkanın herhangi birinde gecikme, alınmış bir kararı işlevsizleştirir. Bu nedenle karar çıktığı gün, sonraki iki adımın tarihleri de takvime yazılmalıdır.
Menfi Tespit Davasında Takibin Durdurulması
Borçlu olunmadığının tespiti için açılan davada, takip başlamadan önce başvurulmuşsa takibin durdurulmasına yönelik tedbir istenebilir. Takip başladıktan sonra açılan davada ise kural farklıdır: takip kural olarak durmaz, buna karşılık kanunda öngörülen oranda teminat karşılığında, icra veznesindeki paranın alacaklıya ödenmemesi yönünde karar verilmesi istenebilir. Bu ayrım bilinmediğinde borçlu, dava açtığı için icranın durduğunu sanarak satış aşamasına kadar sessiz kalabilir.
Zayi, İptal ve Ödemeden Men
Senedin veya çekin rızası dışında elinden çıktığını ileri süren kişi, iptal talebiyle birlikte ödemeden men kararı isteyebilir. Bu yolda kritik olan, senedin unsurlarını ve elden çıkış olgusunu gösteren belgelerin baştan sunulmasıdır: fotokopi, muhasebe kayıtları, teslim yazışmaları ve varsa kolluk başvurusu tek dosyada toplanmalıdır.
Delil Dosyası ve Zamanaşımı
- Senedin aslı, arka yüzü ve ciro zinciri eksiksiz taranmalıdır.
- Temel ilişkiye ait sözleşme, irsaliye ve fatura kayıtları senetle eşleştirilmelidir.
- Banka hesap hareketleri, kısmi ödeme iddialarında belirleyici olur.
- Kambiyo senetlerinde TTK'nın öngördüğü kendine özgü zamanaşımı süreleri, genel sözleşme zamanaşımıyla karıştırılmamalıdır.
Ticari uyuşmazlıklarda hız, hakkın kendisi kadar önemlidir. Elinizde bir senet veya çek varsa, tahsil kabiliyetini koruyacak adımların sırasını dosyaya özgü biçimde belirlemek için erken bir hukuki değerlendirme almanız yerinde olur.