Ticari ilişkilerde uyuşmazlık çıktığında ilk bakılacak yer sözleşmenin uyuşmazlık çözümü maddesidir. Bu maddede tahkim öngörülmüşse, doğrudan mahkemeye gitmek dosyayı en baştan tıkayabilir. TTK ve TBK ekseninde kurulan ticari sözleşmelerde tahkim şartının varlığı kadar geçerliliği de tartışma konusudur; bu rehber başvuru sırasını ve karara karşı gidilebilecek yolu ele alıyor.
Tahkim Şartı Gerçekten Bağlayıcı mı?
Bir tahkim şartının işleyebilmesi için tarafların iradesinin açık olması, uyuşmazlığın tahkime elverişli bulunması ve şartın kapsamının somut ihtilafı içermesi gerekir. Uygulamada en sık görülen sorun, sözleşmede hem yetkili mahkeme hem tahkim yazılması ve iki maddenin birbirini geçersiz kılacak biçimde çatışmasıdır. İkinci sık sorun, tahkim şartının çerçeve sözleşmede yer alıp uyuşmazlığın ek protokolden doğmasıdır. Bu ayrımlar, dava mı tahkim mi sorusunun cevabını değiştirir.
Tahkim Başvurusunun İlk Adımları
- Sözleşme, ekleri ve varsa sipariş formlarındaki uyuşmazlık maddeleri karşılaştırılır.
- Tahkim yeri, dili, uygulanacak hukuk ve hakem sayısı tespit edilir.
- Karşı tarafa tahkim iradesini bildiren yazılı başvuru yapılır.
- Hakem seçimi için sözleşmedeki usul izlenir; usul yoksa kanuni tamamlayıcı yöntem uygulanır.
- Talep, alacak kalemleri ve dayanakları ölçülebilir biçimde numaralandırılır.
Karara Karşı Ne Yapılabilir?
Hakem kararı, mahkeme kararı gibi geniş bir istinaf denetimine tabi değildir. Denetim sınırlıdır ve esasa değil, ağırlıkla usule ilişkin sebeplere dayanır: tahkim sözleşmesinin geçersizliği, hakemin usulüne uygun seçilmemesi, tarafın iddia ve savunma hakkını kullanamaması, hakemin yetkisini aşması gibi. Bu nedenle itiraz stratejisi, yargılama sırasında tutanağa geçirilmiş usul itirazlarına dayanır. Duruşma sırasında dile getirilmeyen bir usul sakatlığını sonradan gündeme getirmek çoğu kez mümkün olmaz.
Takvim Yönetimi ve Sık Yapılan Hatalar
- Karara karşı başvuru süresinin kısa olması ve gerekçeli kararın tebliğ tarihinin kayda geçirilmemesi
- Tahkim sürecinde ileri sürülmeyen defilerin sonradan kullanılmak istenmesi
- İhtiyati tedbir ihtiyacının tahkim başlamadan değerlendirilmemesi
- Yabancılık unsuru bulunan dosyalarda tenfiz aşamasının en baştan planlanmaması
Sözleşme Aşamasında Alınabilecek Önlem
Tahkim maddesi, uyuşmazlık çıktıktan sonra düzeltilemez. Sözleşme kurulurken hakem sayısı, tahkim yeri, dil ve masraf paylaşımının açıkça yazılması, sonraki aşamada yaşanacak tartışmaların büyük kısmını baştan kapatır.
Bu metin genel bir çerçeve sunar; sözleşmenizin lafzı ve ticari ilişkinin geçmişi sonucu değiştirebileceğinden, harekete geçmeden önce sözleşme metniyle birlikte hukuki görüş alınması önerilir.