Ticari hayatta sözleşmenin sonundaki iki kısa madde, çoğu zaman uyuşmazlığın esasından daha belirleyicidir: yetkili mahkeme kaydı ve delil sözleşmesi. TTK ve TBK ile 6102 sayılı düzenlemenin çizdiği çerçevede bu kayıtlar, tacir sıfatına sahip taraflar için bağlayıcı sonuçlar doğurur ve imza aşamasında fark edilmezse dava aşamasında geri alınamaz.
Yetki Kaydı Kimi Bağlar
Tacirler arasındaki sözleşmelerde belirli bir yer mahkemesinin yetkili kılınması mümkündür. Ancak bu serbestlik sınırsız değildir; kesin yetki kurallarının bulunduğu uyuşmazlıklarda taraf iradesi sonuç doğurmaz. Ayrıca karşı taraf tacir değilse, yetki kaydının geçerliliği tartışmaya açılır. Uygulamada asıl sorun, çerçeve sözleşmede yer alan yetki kaydının sonraki sipariş formlarına ve teyit yazılarına farklı biçimde yansıtılmasıdır. Aynı ticari ilişkide birbiriyle çelişen üç ayrı yetki kaydı bulunması hiç de nadir değildir.
Delil Sözleşmesinin Sessiz Etkisi
Tarafların belirli bir konunun yalnızca yazılı delille ispat edileceğini kararlaştırması, ispat yükünü fiilen yeniden dağıtır. Böyle bir kayıt varken tanık dinletmeyi planlayan taraf, yargılamanın ortasında savunmasız kalır. Özellikle teslim, ayıp bildirimi ve fesih iradesinin ne zaman ulaştığı gibi noktalarda delil sözleşmesi belirleyici olur. Bu nedenle sözleşme imzalanırken şu soru sorulmalıdır: ileride tartışacağımız konuları hangi belgeyle kanıtlayabiliriz.
İhtilaf Doğmadan Yapılması Gerekenler
- Çerçeve sözleşme, sipariş formu ve genel işlem koşulları arasındaki çelişkilerin giderilmesi
- Yetki, tahkim ve uygulanacak hukuk kayıtlarının tek bir metinde toplanması
- Elektronik yazışmaların delil değerini koruyacak biçimde arşivlenmesi
- İhtar ve bildirimlerin hangi adrese, hangi usulle yapılacağının açıkça yazılması
- Süreli bildirim yükümlülüklerinin sözleşme takvimine işlenmesi
Uyuşmazlık Doğduktan Sonraki İlk Yirmi Dört Saat
- Sözleşmenin imzalı nüshası ve tüm ekleri tek dosyada birleştirilir.
- Ayıp veya gecikme iddiası varsa bildirim süresinin ne zaman dolduğu hesaplanır.
- Yetki kaydının hangi metinde yer aldığı ve karşı tarafın tacir sıfatı doğrulanır.
- Yazışmaların bütünlüğü bozulmadan, silinme riski olan platformlardan çıktı alınır.
- İhtiyati haciz veya ihtiyati tedbir ihtiyacı ilk gün değerlendirilir.
Tahkim Kaydı Varsa
Sözleşmede geçerli bir tahkim kaydı bulunuyorsa devlet mahkemesine açılan dava, karşı tarafın süresinde ileri süreceği itiraz üzerine usulden reddedilir. Bu itirazın ilk itirazlar arasında yapılması gerektiği gibi, tahkime başvuracak tarafın da sözleşmedeki bildirim usulüne uyması beklenir. Yanlış kapıya gidilmesi hâlinde geçen süre, ticari alacak bakımından zamanaşımına yaklaşmak anlamına gelebilir.
Bu yazı genel bilgilendirme amacıyla hazırlanmıştır. Sözleşme metinlerindeki küçük ifade farkları sonucu değiştirebileceğinden, imza öncesinde ya da uyuşmazlığın ilk gününde metinlerinizi bir hukukçuya inceletmeniz faydalı olacaktır.