Ortaklar arasındaki anlaşmazlıklarda esas sözleşmeye veya pay sahipleri sözleşmesine konulan tahkim şartı, uyuşmazlığın nerede görüleceğini baştan belirler. Ancak tahkim şartının varlığı tek başına yeterli değildir; şartın kapsamı, uyuşmazlığın tahkime elverişliliği ve itirazın zamanlaması birlikte değerlendirilmelidir.
Tahkim Şartı Varsa Mahkeme Ne Yapar?
Geçerli bir tahkim anlaşması bulunmasına rağmen taraflardan biri mahkemeye başvurursa, mahkeme bunu kendiliğinden dikkate almaz. Karşı tarafın tahkim itirazını süresinde ve ilk itiraz olarak ileri sürmesi gerekir. Esasa cevap verilip savunma yapıldıktan sonra dile getirilen tahkim itirazı dinlenmez ve uyuşmazlık devlet yargısında görülmeye devam eder. Bu nedenle şirket avukatının dilekçe sırasını doğru kurması, tahkim iradesinin korunmasının tek yoludur.
Her Şirket Uyuşmazlığı Tahkime Elverişli midir?
Ortaklar arası pay devri, rekabet yasağı, kâr payı ve sözleşmesel taahhütlere dayanan talepler tipik olarak tahkime uygundur. Buna karşılık şirketler hukukunda kimi talepler kamu düzenine ve üçüncü kişilerin menfaatine dokunduğu için tartışmalıdır:
- Genel kurul kararlarının iptali ve butlanının tespiti taleplerinin tahkime elverişliliği doktrinde tartışmalıdır.
- Şirketin feshi ve haklı sebeple fesih talepleri, sonucu üçüncü kişileri etkilediğinden ayrı değerlendirilir.
- İflas ve konkordato gibi kolektif tasfiye süreçleri tahkim dışıdır.
Genel Kurul Kararlarında Üç Aylık Pencere
Türk Ticaret Kanunu uyarınca genel kurul kararının iptali davası, karar tarihinden itibaren üç ay içinde açılmalıdır. Bu süre hak düşürücüdür; hâkim tarafından resen gözetilir ve uzatılamaz. Tahkim tartışması yüzünden bu üç ay tüketildiğinde, sonradan doğru merci belirlense bile iptal talebi esastan incelenmez. Pratik çözüm, elverişlilik tartışması sürerken süreyi durduracak adımın ihmal edilmemesidir.
Yer ve Merci Analizi
Devlet yargısına gidilen hâllerde görevli mahkeme asliye ticaret mahkemesidir; iptal davalarında şirket merkezinin bulunduğu yer mahkemesi esas alınır. Tahkimde ise tahkim yeri, uygulanacak kurallar ve hakem sayısı sözleşmeden okunur. Hakem kararına karşı iptal davası da süreye bağlıdır ve bu süre, kararın taraflara bildirilmesiyle işlemeye başlar.
Değerlendirme
Tahkim şartı, uyuşmazlığı hızlandırabileceği gibi yanlış kurgulandığında iki forumda birden vakit kaybına yol açabilir. Esas sözleşmenizdeki şartın kapsamını dava açmadan önce ticaret hukuku alanında çalışan bir meslektaşla birlikte okumanız, sonradan telafisi güç bir usul kaybının önüne geçer.