Ticari ilişkilerde sözleşmeye konulan tahkim şartı, uyuşmazlık çıktığında tarafları devlet yargısından tamamen farklı bir usule taşır. TTK ve TBK çerçevesinde kurulan sözleşmenin uyuşmazlık çözümü maddesi çoğu zaman imza aşamasında hızla geçilir; oysa bu madde, dosyanın nerede ve hangi süre içinde görüleceğini belirleyen en belirleyici hükümdür.
Tahkim İtirazı Ne Zaman İleri Sürülmelidir
Sözleşmede geçerli bir tahkim şartı bulunmasına rağmen taraflardan biri mahkemeye başvurursa, karşı tarafın tahkim itirazını ilk itiraz olarak ve süresinde ileri sürmesi gerekir. Bu itiraz zamanında yapılmazsa mahkemenin yargılamayı sürdürmesi gündeme gelir. Tersine, geçerli bir tahkim şartı varken açılan dava usulden reddedildiğinde, davacı hakem yargılamasına baştan başlamak zorunda kalır ve bu arada zamanaşımı tartışması doğabilir.
Geçerli Bir Tahkim Şartının Unsurları
Uygulamada en çok tartışılan konu, şartın yeterince açık yazılıp yazılmadığıdır. Metinde hem mahkemeye hem hakeme atıf yapan çift başlı ifadeler, uyuşmazlığın hangi yolda görüleceğini belirsizleştirir. Sağlam bir tahkim şartı için şu unsurlar netleştirilmelidir:
- Tahkime gidilecek uyuşmazlıkların kapsamı
- Hakem sayısı ve seçim usulü
- Tahkim yeri ve yargılamanın dili
- Uygulanacak usul kuralları ve varsa kurumsal tahkim merkezi
- Uyuşmazlığın esasına uygulanacak hukuk
Hakem Kararına Karşı Denetim
Hakem kararı, esasa ilişkin yeniden inceleme yapılan bir kanun yoluna tabi değildir; sınırlı sebeplerle iptali istenebilir. İptal davası bölge adliye mahkemesinde görülür ve kararın tarafa bildirilmesinden itibaren işleyen kısa bir süreye bağlıdır. Bu süre kaçırıldığında karar kesinleşir ve icraya konulabilir hâle gelir. İptal sebepleri sınırlı sayıda olduğundan, yargılama sırasında ileri sürülmeyen usul itirazlarının sonradan gündeme getirilmesi çoğu zaman mümkün olmaz.
Tedbir ve Delil Tespiti Kimden İstenir
Tahkim şartının varlığı, mahkemeden ihtiyati tedbir veya delil tespiti istenmesine kural olarak engel değildir. Nitekim mal kaçırma veya delilin kaybolma riski bulunan hâllerde, hakem heyeti kurulana kadar geçen sürede mahkeme yolu pratik bir koruma sağlar. Bu başvurunun tahkimden vazgeçme anlamına gelmediğinin dilekçede açıkça belirtilmesi, sonraki aşamada tartışma çıkmasını önler.
Yabancılık Unsuru Bulunan Sözleşmeler
Taraflardan biri yurt dışında yerleşikse veya edim yurt dışında ifa edilecekse, tahkim yeri seçimi kararın tanınması ve tenfizi bakımından da sonuç doğurur. Sözleşme imzalanırken yalnızca yargılama maliyeti değil, elde edilecek kararın hangi ülkede uygulanabileceği de hesaba katılmalıdır.
Bu içerik genel bilgi vermek amacıyla hazırlanmıştır; sözleşme metninin ifadesi sonucu doğrudan etkilediğinden, tahkim şartınızı ve süre planınızı bir hukukçuyla birlikte gözden geçirmeniz önerilir.