Ticari nitelikteki para alacaklarında dava açmadan önce yerine getirilmesi gereken bir dava şartı bulunur ve bu şart atlandığında dosya esasa girilmeden reddedilir. Buna rağmen uygulamada en sık yapılan hata, sözleşmedeki uyuşmazlık çözüm hükmünü okumadan doğrudan dava yoluna gidilmesidir. Bu rehber, ticari sözleşmeden doğan bir talep için harekete geçmeden önce yapılacak kontrolleri sıralar.
Sözleşmenin Uyuşmazlık Maddesini Önce Okuyun
TTK ve 6102 çerçevesindeki ticari ilişkilerde taraflar çoğu zaman yetkili mahkeme, tahkim ya da ön görüşme şartı kararlaştırır. Geçerli bir tahkim şartı varsa açılan dava reddedilir ve geçen süre boşa gider. Aynı biçimde, sözleşmede öngörülen bildirim veya ayıp ihbarı usulüne uyulmaması, TBK bakımından talebin esasını zayıflatır. Bu nedenle ilk okunacak belge sözleşmenin son sayfalarıdır.
Dava Öncesi Kontrol Listesi
- Alacak ticari nitelikte mi ve konusu para mı? Dava şartı bu iki ölçüte bağlıdır.
- Sözleşmede tahkim, yetki veya ön görüşme şartı var mı?
- Cari hesap ilişkisi varsa mutabakat yazıları ve karşı tarafın itirazsız kalışı belgelendi mi?
- Fatura ve teslim belgeleri, talep edilen tutarla birebir örtüşüyor mu?
- Karşı tarafın ticaret sicilindeki güncel unvanı ve temsilcisi doğrulandı mı?
Şartın Yerine Getirilmesi Süreyi Nasıl Etkiler
Ön aşamanın tamamlanması, alacağın süresini kendiliğinden korumaz. Görüşmeler sürerken zamanaşımı işlemeye devam edebilir ve süreç anlaşmazlıkla bittiğinde dava açmak için kalan zaman beklenenden kısa olabilir. Bu nedenle sürecin başladığı ve bittiği tarihler ayrı bir kayda geçirilmeli, süreç bittiğinde dilekçe hazır bekletilmelidir. HMK çerçevesindeki delil bildirme sürelerinin de dava açıldıktan hemen sonra işlemeye başladığı unutulmamalıdır.
Şirket İçi Yazışmaların İspat Değeri
Ticari uyuşmazlıklarda dosyayı kuran belge çoğu zaman sözleşmenin kendisi değil, ifa sürecindeki yazışmalardır. Sipariş onayları, teslim mailleri ve mutabakat yazıları tarih sırasına dizildiğinde ortaya çıkan zincir, sonradan yazılacak hiçbir dilekçenin sağlayamayacağı bir açıklık sunar. Bu zincirin dava öncesinde toplanması, hem dava şartı aşamasında müzakere gücü verir hem de sonraki aşamada zaman kazandırır.
Kapanış
Sözleşmenin metni, tarafların sıfatı ve alacağın niteliği bu dosyalarda yolu belirler. Dava şartına ilişkin başvuruyu yapmadan önce sözleşmeyi bir hukukçuya okutmak, sonradan yapılacak düzeltmelerden çok daha az maliyetlidir.