Kambiyo senetlerine dayalı uyuşmazlıklarda taraflar çoğu zaman aynı olayı üç ayrı kapıda birden tartışır: icra dairesi, icra mahkemesi ve asliye ticaret mahkemesi. Hangi talebin hangi kapıya ait olduğunu bilmemek, borçlu açısından hızlı bir hak kaybına, alacaklı açısından ise takibin iptaline yol açar.
Kambiyo Takibinde İtirazın Mercii ve Etkisi
Kambiyo senetlerine mahsus haciz yoluyla takipte, ödeme emrine karşı ileri sürülecek itirazlar icra dairesine değil icra mahkemesine yöneltilir. İmzaya itiraz ile borca itirazın usul ve sonuçları da birbirinden ayrıdır. Bu itirazın takibi kendiliğinden durdurmaması nedeniyle, dilekçede tedbir talebinin ayrıca ve gerekçeli olarak yazılması gerekir; aksi hâlde itiraz incelenirken haciz işlemleri sürer.
Yetkili İcra Dairesi: Ödeme Yeri Kuralı
TTK sistematiğinde kambiyo senetleri bakımından ödeme yeri belirleyici bir bağlanma noktasıdır; senet üzerinde ödeme yeri gösterilmemişse kanunun öngördüğü tamamlayıcı kurallar devreye girer. Alacaklının kendi bulunduğu ilde takip başlatması tek başına yetki doğurmaz. Yetki itirazı, diğer itirazlarla birlikte ve süresinde ileri sürülmeli, yetkili yer somut olarak gösterilmelidir.
Menfi Tespit ve İtirazın İptalinde Görev
Borçlu, borçlu olmadığının tespitini isterse dava genel mahkemede görülür; taraflar tacir ve uyuşmazlık ticari işletmeyle ilgiliyse asliye ticaret mahkemesi görevlidir. Ticari davalarda dava şartı arabuluculuğun kapsamda olup olmadığı dilekçe hazırlanmadan önce kontrol edilmelidir. Menfi tespit davasında ihtiyati tedbirle takibin durdurulması, kanunda öngörülen teminat şartlarına bağlıdır ve otomatik değildir.
Karşılıksız Çekte Ayrı Bir Hat
Karşılıksızdır işlemi yapılan çeklerde öngörülen yaptırım süreci, alacak takibinden bağımsız yürüyen ve icra ceza mahkemesinde görülen ayrı bir şikayet yoludur. Bu şikayetin kendi süresi vardır ve süre çekin karşılıksız çıktığının öğrenilmesine bağlanır. Alacak takibinin başlatılmış olması, bu süreyi korumaz.
Zamanaşımı ve Sonrasında Kalan İmkanlar
- Kambiyo vasfı zamanaşımıyla düştüğünde senet, TBK anlamında adi bir borç belgesi olarak değerlendirilebilir.
- Bu durumda alacaklının önünde sebepsiz zenginleşmeye ve temel ilişkiye dayalı yollar bulunur.
- Senedin unsur eksikliği taşıması hâlinde zamanaşımından önce vasıf tartışması yapılır.
- Ciro zincirindeki kopukluk, borçlunun kime karşı hangi def i ileri sürebileceğini değiştirir.
Burada verilen bilgiler genel çerçeveyi anlatmak içindir. Senedin türü, ciro silsilesi ve tebligat tarihi somut dosyada tabloyu değiştirebileceğinden, ödeme emri elinize geçtiğinde senedin aslını da göstererek hukuki değerlendirme almanız önerilir.