Karşılıksız çıkan bir çek ya da ödenmeyen bir bono söz konusu olduğunda alacaklının aklına ilk gelen tedbir kararıdır; ancak çek ve senet uyuşmazlıklarında doğru araç çoğu zaman ihtiyati tedbir değil ihtiyati hacizdir. Bu ayrımın kaçırılması, kaybedilen süre kadar borçlunun malvarlığını kaçırmasına da yol açar. Aşağıda hangi durumda hangi yolun kullanılacağı ele alınmaktadır.
Aracı Doğru Seçmek
Para alacağının güvence altına alınması amaçlanıyorsa kural olarak ihtiyati haciz yoluna gidilir. İhtiyati tedbir ise senedin bizzat varlığına, devrine ya da kullanılmasına yönelik taleplerde gündeme gelir: senedin bedelsiz kaldığı veya rızaya aykırı ele geçirildiği iddiasıyla açılan menfi tespit davasında, takibin ya da senedin ciro edilmesinin durdurulması istenebilir. Talep başlığının yanlış yazılması dosyanın reddine yol açar.
Senedin Şekil Şartlarını Kontrol Listesi
- Kambiyo senedi vasfını taşıyan zorunlu kayıtların tam olması
- Keşide yeri ve tarihinin bulunması
- İmzanın senedi düzenleyene ait olup olmadığı
- Cirolar zincirinin kesintisiz olması
- Tahrifat, silinti veya sonradan doldurma emareleri
TTK ve 6102 çerçevesinde bu unsurlardan birinin eksikliği, senedin kambiyo takibine konu edilebilirliğini doğrudan etkiler; bu nedenle itiraz dilekçesi yazılmadan önce senedin aslı incelenmelidir.
Borçlu Tarafın Savunma Sırası
- Ödeme emrinin tebliğ tarihi ve tebligatın usulü tespit edilir
- İmzaya itiraz ile borca itirazın ayrı ayrı ileri sürülüp sürülmeyeceğine karar verilir
- Senedin teminat amacıyla verildiği iddia ediliyorsa, dayanağı olan asıl sözleşme dosyaya konur
- Menfi tespit davasında takibin durdurulmasına ilişkin talep, teminat hazırlığıyla birlikte planlanır
Sulh mü, Takip mi
Ticari ilişkinin devam ettiği hâllerde taraflar çoğu zaman yeni bir ödeme planı üzerinde anlaşır. TBK hükümlerine göre kurulacak böyle bir protokolde iki nokta belirleyicidir: mevcut senetlerin iadesi veya iptali ile yapılan düzenlemenin borcu yenileyip yenilemediği. Yenileme sayılan bir metin, elde bulunan kambiyo senedinin sağladığı takip kolaylığını ortadan kaldırabilir. Buna karşılık borçlunun ödeme gücü zayıflıyorsa, güvence alınmadan yapılan her erteleme alacağın tahsilini zorlaştırır.
Hatırlatma
Yukarıdaki değerlendirmeler genel niteliktedir; senedin türü, tarafların sıfatı ve takibin şekli sonucu değiştirir. Elinizdeki senede ilişkin adım atmadan önce belgeyi bir ticaret hukuku avukatına inceletmeniz uygun olur.