Çek ve senet uyuşmazlıklarında tarafların en çok şaşırdığı nokta, sözleşmelerinde bir tahkim şartı bulunmasına rağmen alacaklının doğrudan icra takibi başlatabilmesidir. TTK ve TBK hükümleri ile 6102 sistematiği birlikte okunduğunda, kambiyo senedinin kendi başına bağımsız bir borç ilişkisi doğurduğu görülür.
Senedin Sözleşmeden Bağımsızlığı
Kambiyo senedi, düzenlendiği temel ilişkiden ayrı bir hukuki varlık taşır. Bu nedenle temel sözleşmede yer alan tahkim kaydı, senede dayalı takibin usulünü kendiliğinden değiştirmez. Tahkim kaydı asıl ilişkinin esasına yönelik uyuşmazlıklarda önem taşır; senedin şekil şartları, imza ve zamanaşımı tartışmaları ise icra mahkemesinin görev alanında kalır. Bu ayrım kurulmadan yapılan başvurular, çoğunlukla görev veya yetki nedeniyle geri döner.
Takibe Karşı Hangi İtiraz Nereye?
- İmzaya itiraz: senedi düzenleyen sıfatının reddi, icra mahkemesinde incelenir.
- Borca itiraz: ödeme, takas veya senedin teminat amaçlı verildiği iddiası.
- Şekil şartı eksikliği: senedin kambiyo vasfını taşımadığı iddiası.
- Zamanaşımı: senet türüne göre farklı işleyen süre rejimi.
Kambiyo takibinde itirazın kural olarak takibi durdurmadığı, ancak icra mahkemesinden takibin durdurulmasına karar verilmesinin istenebileceği unutulmamalıdır. Bu talep ayrıca ve süresinde yapılmadığında haciz aşamasına geçilir.
Teminat Senedi Savunmasının Belgesi
Uygulamada en sık ileri sürülen savunma, senedin bir borcun teminatı olarak verildiğidir. Bu iddianın kabul görmesi, senet metnindeki kayda, taraflar arasındaki yazışmaya veya sözleşmenin ilgili maddesine dayandırılmasına bağlıdır. Sözlü beyan tek başına yeterli olmaz; bu nedenle senet verilirken alınan makbuz veya protokol saklanmalıdır.
Tahkime Gitmek mi, İcra Mahkemesinde Kalmak mı?
Yol seçimi, uyuşmazlığın ağırlık merkezine göre yapılır. Tartışma bütünüyle senedin geçerliliği ve takibin usulü üzerindeyse icra mahkemesi hızlı ve doğru adrestir. Buna karşılık asıl mesele mal teslim edilmediği, hizmet eksik ifa edildiği veya sözleşmenin haksız feshedildiği ise, esasa ilişkin bu tartışma tahkim kaydına tabi olabilir. Ticari ilişkinin sürdürülmesi hedefleniyorsa, tahkim veya arabuluculuk üzerinden yapılandırma çoğu zaman tarafların ticari itibarını daha az yıpratır.
Karar Öncesi Kontroller
- Sözleşmedeki tahkim kaydının kapsamı ve geçerliliği okunur.
- Senedin vade, keşide ve ibraz tarihleri doğrulanır.
- Ciro zinciri ve senedin kimin elinde olduğu tespit edilir.
- Karşı tarafın malvarlığı, tahsil kabiliyeti açısından değerlendirilir.
Bu metin genel bilgilendirme amaçlıdır. Kambiyo takiplerinde süreler çok kısa olduğundan, senede ilişkin bir tebligat aldığınızda vakit kaybetmeden hukuki değerlendirme yaptırmanız gerekir.