Kambiyo senetleri, hızlı tahsil imkânı sağladığı ölçüde savunma alanını da daraltır. TTK ve 6102 sayılı düzenleme çerçevesinde çek ve bononun şekil şartları, TBK kapsamındaki temel ilişki ile birlikte değerlendirilir. Taraflar arasında bir delil sözleşmesi bulunduğunda ise uyuşmazlığın nasıl ispat edileceği baştan sınırlanmış olur; bu sınır çoğu zaman takip başladıktan sonra fark edilir.
Delil Sözleşmesi Ne Kadar Bağlayıcı?
Taraflar, aralarındaki ilişkiden doğacak uyuşmazlıklarda hangi delillere dayanılabileceğini önceden kararlaştırabilir. Ancak bu serbestlik sınırsız değildir; tarafın savunma imkânını tümüyle ortadan kaldıran ya da tek tarafın belirlediği kayıtları tek delil hâline getiren düzenlemeler tartışmaya açıktır. Sözleşmeye konulan defter ve kayıt kabulüne ilişkin maddeler, ticari defterlerin delil değeri ile birlikte okunmalıdır.
Kambiyo Takibinde İtirazın Yeri
Kambiyo senetlerine mahsus takipte borçlunun itirazı, genel takipten farklı olarak icra dairesine değil icra mahkemesine yapılır. İmzaya itiraz ile borca itiraz ayrı sonuçlar doğurur ve her ikisi de kısa süreye bağlıdır. İmza inkârının sonuçları ağır olduğundan, bu yol seçilmeden önce belge üzerinde teknik değerlendirme yapılması yerinde olur. Takibin durdurulması talebinin ayrıca ileri sürülmesi gerekir; itiraz kendiliğinden takibi durdurmaz.
Görev ve Yetki Ayrımı
- Ticari nitelikteki uyuşmazlıklar asliye ticaret mahkemesinin görev alanındadır.
- Menfi tespit ve istirdat talepleri ayrı dava olarak kurulur.
- Tacirler arasında yazılı yetki sözleşmesi yapılabilmesi mümkündür.
- Senedin ödeme yeri olarak gösterilen yer, takip ve dava bakımından önem taşır.
- Ticari uyuşmazlıklarda arabuluculuk dava şartının yerine getirilmesi gerekir.
Temel İlişkiyi Belgelemek
- Senedin hangi ilişki karşılığında verildiği yazılı olarak ortaya konur.
- Teslim, fatura ve cari hesap kayıtları tarih sırasıyla eşleştirilir.
- Kısmi ödemeler dekont ve mahsup kayıtlarıyla gösterilir.
- Teminat amaçlı verildiği iddia ediliyorsa bunu destekleyen yazışmalar toplanır.
- Ciro zinciri ve senedin el değiştirme tarihleri çıkarılır.
Anlaşma ile Dava Arasındaki Hesap
Alacaklının sunduğu ödeme planı, faiz ve takip masraflarının birikmesini durdurabilir. Ancak protokol imzalanmadan önce senedin iade edilip edilmeyeceği, kısmi ödeme hâlinde senet üzerine şerh düşülüp düşülmeyeceği ve takibin haricen tahsil olarak kapatılıp kapatılmayacağı açıkça belirlenmelidir. Senet elden çıkmadan yapılan ödemeler, ileride ikinci kez talep edilme riskini taşır.
Bu yazı genel bilgilendirme amacıyla hazırlanmıştır. Senedin türü, ciro durumu ve taraflar arasındaki sözleşme metni değerlendirmeyi değiştirebileceğinden, itiraz süresi dolmadan hukuki görüş alınması önerilir.