Kambiyo senedine dayanan uyuşmazlıklarda alınacak geçici koruma kararının adı, sonucu tümüyle değiştirir. Alacağın tahsilini güvence altına almak isteyen ile senedin işleme konulmasını engellemek isteyen taraf farklı kurumlara başvurur. Bu ayrım netleştirilmeden yapılan başvurular çoğunlukla reddedilir.
İki Ayrı Kurum, İki Ayrı Amaç
İhtiyati haciz, para alacağının tahsilini güvenceye almak için borçlunun malvarlığına geçici olarak el konulmasını sağlar ve İcra ve İflas Kanunu'nda düzenlenmiştir. İhtiyati tedbir ise uyuşmazlık konusu hakkında mevcut durumun korunmasına yöneliktir; Hukuk Muhakemeleri Kanunu'nda yer alır. Vadesi gelmiş bir çekin karşılıksız çıkması hâlinde alacaklının yolu ihtiyati hacizdir. Buna karşılık senedin sahte olduğunu ya da teminat amacıyla verildiğini ileri süren borçlunun talebi, senedin icraya konulmasının veya ciro yoluyla devrinin önlenmesine yönelik tedbir niteliğindedir.
Görevli ve Yetkili Mahkeme
Çek ve bono, 6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu'nda düzenlendiğinden bu senetlerden doğan uyuşmazlıklar mutlak ticari dava sayılır ve asliye ticaret mahkemesinde görülür. Tarafların tacir olmaması bu sonucu değiştirmez. Yetki bakımından davalının yerleşim yeri mahkemesi yanında, senedin ödeneceği yer mahkemesi de gündeme gelir. Menfi tespit davası açılacaksa, davanın açıldığı mahkemeden takibin durdurulması yönünde tedbir istenir; icra takibinin yapıldığı yer ile davanın açıldığı yer farklı olduğunda kararın icra dosyasına ulaştırılması ayrıca takip edilmelidir.
Teminat ve Süre: Kararın Ayakta Kalması
- Geçici koruma kararı kural olarak teminat karşılığında verilir; kambiyo senedine dayanan taleplerde takdir mahkemeye aittir.
- İhtiyati haciz kararı alındıktan sonra icrasının istenmesi ve esas takip veya davanın açılması için öngörülen süreler kaçırılırsa karar kendiliğinden kalkar.
- Tedbir kararına karşı diğer tarafın itiraz hakkı bulunur; itiraz üzerine yapılacak incelemede talebin dayandığı belgeler yeniden tartışılır.
- Haksız çıkılması hâlinde teminattan karşılanacak zarar riski baştan hesaplanmalıdır.
Delil Kurgusu: Senedin Arkasındaki İlişki
Teminat senedi savunmasında en sık karşılaşılan sorun, senedin hangi ilişki için verildiğini gösteren yazılı belgenin bulunmamasıdır. Sözleşme, teslim tutanağı, cari hesap ekstresi ve ödeme dekontları birlikte sunulduğunda savunma somutlaşır. Türk Borçlar Kanunu kapsamındaki temel ilişkiye dayanan def'iler, senedin elinde bulunduran kişiye göre ileri sürülebilirlik bakımından farklılık gösterir; senedin ciro edilmiş olması savunmanın kapsamını daraltabilir. Bu nedenle senedin dolaşım geçmişi de araştırılmalıdır.
Ticari Anlaşma ile Dava Arasındaki Tercih
Ticari uyuşmazlıklarda arabuluculuk dava şartı olduğundan, alacak talebi bakımından bu aşama zaten yaşanır. Anlaşma masasında karar verilirken; borçlunun bilinen malvarlığı, senedin başka alacaklılar tarafından da takibe konulup konulmadığı ve geçici koruma kararının sağladığı fiilî üstünlük tartılmalıdır. Elinde ihtiyati haciz kararı bulunan alacaklının pazarlık konumu farklıdır; buna karşılık borçlunun ödeme kabiliyeti sınırlıysa uzun yargılama, tahsil edilemeyen bir ilamla sonuçlanabilir.
Bu açıklamalar genel niteliktedir ve senedinizin türüne, taraflar arasındaki ilişkiye göre farklı sonuçlar doğabilir. Geçici koruma taleplerinde süreler çok kısa olduğundan, başvuru öncesinde bir hukukçuyla çalışmak yerinde olur.