Ticari ilişkilerde sözleşmeye tahkim şartı konulması yaygınlaşırken, aynı ilişkiden doğan borç için çek veya bono düzenlenmesi de sürüyor. Bu iki unsur bir araya geldiğinde pratik soru şudur: alacak tahkimde mi, icra dairesinde mi yoksa mahkemede mi takip edilecek? TTK ve TBK ekseninde cevap, senedin bağımsız niteliğinden çıkar.
Kambiyo Senedi Temel İlişkiden Bağımsızdır
Çek ve bono, düzenlendiği temel sözleşmeden soyut bir borç doğurur. Bu nedenle temel sözleşmedeki tahkim şartı, senede dayalı kambiyo takibini kendiliğinden engellemez. Buna karşılık taraflar arasındaki asıl uyuşmazlık, örneğin malın ayıplı olması veya hizmetin eksik ifası tahkim şartının kapsamındaysa, bu tartışma hakem önüne taşınır. Sonuçta iki paralel süreç doğabilir ve bunların birbiriyle ilişkisi baştan planlanmalıdır.
Tahkim Şartının Kapsamı ve İtiraz Zamanı
Tahkim itirazı, davanın esasına girilmeden ileri sürülmesi gereken bir itirazdır; geç kalınması hâlinde mahkemenin yargılamayı sürdürmesi gündeme gelir. Şartın geçerliliği incelenirken yazılılık koşulu, tarafların iradesinin açıklığı ve uyuşmazlığın tahkime elverişli olup olmadığı değerlendirilir. Genel işlem koşulu niteliğindeki matbu metinlere sıkıştırılmış tahkim şartlarının bağlayıcılığı ise ayrı bir tartışma başlığıdır.
İcra Takibi ile Tahkim Yan Yana Yürür mü
- Kambiyo senedine dayalı takip icra dairesinde başlatılır; itirazın incelenmesi icra mahkemesinin alanına girer.
- Menfi tespit talebinin tahkim şartı kapsamında olup olmadığı, şartın lafzına göre belirlenir.
- Hakem kararının icrası için mahkemeden icra edilebilirlik kararı alınması gerekir; bu aşama takvime eklenmelidir.
- İhtiyati haciz ve ihtiyati tedbir taleplerinin tahkim sürerken de mahkemeden istenebileceği göz önünde tutulur.
Uzlaşma, Tahkim ve Dava Arasında Seçim
Tahkim, gizlilik ve uzmanlık avantajı sunarken maliyeti peşin ve yüksektir; küçük tutarlı senet alacaklarında bu maliyet çoğu zaman orantısız kalır. Ticari davalarda arabuluculuğun dava şartı olduğu hâller, mahkeme yolunun takvimini de etkiler. Karar verirken alacağın tutarı, karşı tarafın ödeme gücü, senedin şekil şartlarındaki eksiklik ihtimali ve ticari ilişkinin sürdürülmek istenip istenmediği birlikte değerlendirilir.
Dosya Hazırlığında Sıra
- Senedin şekil şartları tek tek kontrol edilir.
- Temel sözleşme ile senet arasındaki bağ belgelenir.
- Tahkim şartının metni ve kapsamı yazılı olarak yorumlanır.
- Takip, tahkim ve tedbir seçenekleri için ayrı takvim kurulur.
Bu içerik genel bilgilendirme amaçlıdır. Senedin metni ve sözleşmenizdeki tahkim maddesinin ifadesi tabloyu değiştirebilir; belgelerle birlikte değerlendirme yaptırmanız yerinde olur.