Ticari bir sözleşmeden doğan alacak ya da tazminat talebinde dosyanın kaderi çoğu zaman ilk dilekçeden önce belirlenir. Yanlış mahkemede açılan dava süre kaybettirir; atlanan dava şartı ise davanın esası hiç tartışılmadan reddine yol açar.
Önce Dava Şartı: Arabulucuya Başvuru
6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu uyarınca ticari davalardan konusu bir miktar paranın ödenmesi olan alacak ve tazminat talepleri bakımından, dava açılmadan önce arabulucuya başvurulmuş olması dava şartıdır. Uygulamada iki nokta gözden kaçar: talebin gerçekten ticari dava niteliğinde olup olmadığı ve arabuluculuk sürecine doğru tarafların davet edilip edilmediği. Kefile veya grup şirketine dava açılacaksa, o kişi arabuluculuk aşamasında da yer almalıdır.
Görev: Asliye Ticaret Mahkemesi Ayrımı
Asliye ticaret mahkemesi ile asliye hukuk mahkemesi arasındaki ilişki iş bölümü değil görev ilişkisidir; yani mahkeme bunu kendiliğinden inceler. Sözleşmenin her iki tarafının tacir olması ya da uyuşmazlığın ticari işletmeyi ilgilendirmesi ölçütleri, karma nitelikli sözleşmelerde tartışmaya açıktır. Bu tartışmayı dava dilekçesinde açıkça yönetmek, gereksiz bir görevsizlik kararının önüne geçer.
Yetki Sözleşmesinin Sınırları
Tacirler ile kamu tüzel kişileri, aralarındaki uyuşmazlık için belirli bir mahkemeyi yetkili kılabilirler. Ancak bu imkânın koşulları vardır:
- Yetki sözleşmesi yazılı olmalı ve uyuşmazlık belirli veya belirlenebilir nitelikte gösterilmelidir.
- Taraflardan biri tacir değilse, tip sözleşmenin arkasındaki yetki kaydı sonuç doğurmayabilir.
- Kesin yetki kuralının bulunduğu hâllerde taraf iradesi devreye giremez.
Yetki sözleşmesi yoksa genel kural davalının yerleşim yeridir; sözleşmeden doğan davalarda ifa yeri mahkemesi de seçimlik olarak gündeme gelir.
Uzlaşma ile Dava Arasında Karar Vermek
Ticari ilişkilerde uyuşmazlığın maliyeti yalnızca yargılama gideri değildir. Tedarik zincirinin kesilmesi, teminat mektubunun nakde çevrilmesi ve referans kaybı da hesaba katılmalıdır. Arabuluculuk aşamasında imzalanan anlaşma belgesinin icra edilebilirlik şerhiyle birlikte ilam gücünde sonuç doğurabilmesi, uzlaşmayı zayıf delil durumlarında ciddi bir seçenek hâline getirir. Buna karşılık karşı tarafın ödeme gücü şüpheliyse, ihtiyati tedbir ve ihtiyati haciz imkânı sunan dava yolu öne çıkabilir.
Bu metin bilgilendirme amacı taşır; sözleşmenizin özel hükümleri görev ve yetki değerlendirmesini değiştirebileceğinden dosyanızı bir hukukçuyla birlikte incelemeniz önerilir.