Ticari sözleşmelerin sonuna eklenen kısa bir tahkim cümlesi, uyuşmazlık çıktığında hangi merciin dosyaya bakacağını belirler. Bu rehber, tahkim perspektifinden sözleşme incelemesini, itirazın zamanlamasını ve başvuru sırasını ele alır.
Tahkim Şartı Gerçekten Geçerli mi
İlk kontrol, tahkim iradesinin açık ve tereddütsüz olup olmadığıdır. Uygulamada sıkça karşılaşılan sorun, sözleşmede hem tahkime hem de belirli bir mahkemeye atıf yapan çelişkili hükümlerin bulunmasıdır. Böyle bir metin, yetki tartışmasını çözmek yerine büyütür. İkinci kontrol yazılılık şartıdır; TTK ve TBK kapsamındaki ticari ilişkilerde tahkim iradesinin belgeye bağlanması gerekir. Üçüncü kontrol ise uyuşmazlığın tahkime elverişli olup olmadığıdır.
İtiraz Ne Zaman İleri Sürülür
Tahkim şartına rağmen mahkemede dava açılmışsa, karşı tarafın tahkim itirazını süresinde ve usulüne uygun biçimde ileri sürmesi gerekir. Bu itiraz esasa cevaptan önce yapılmalıdır; esasa girildikten sonra ileri sürülen tahkim savunması sonuç doğurmayabilir. Aynı şekilde, tahkim yargılamasında hakem heyetinin yetkisine itiraz edilecekse bunun da ilk aşamada yapılması beklenir.
Sözleşme İncelemesinde Kontrol Listesi
- Hakem sayısı ve seçim usulü belirlenmiş mi?
- Tahkim yeri, dili ve uygulanacak hukuk yazılmış mı?
- Kurumsal tahkim mi yoksa ad hoc tahkim mi öngörülmüş?
- Sözleşmenin hangi ekleri ve hangi sipariş formları tahkim şartına dâhil?
- Geçici hukuki koruma talepleri için mahkemeye başvuru saklı tutulmuş mu?
Dava Şartı Arabuluculuk ile İlişki
Ticari nitelikteki bir miktar para alacağına ilişkin talepler bakımından arabuluculuk dava şartı olarak öngörülmüştür. Bu şartın tahkim yoluna gidilen uyuşmazlıklarda nasıl uygulanacağı öğretide ve uygulamada tartışılmaktadır. Belirsizliği azaltmanın en pratik yolu, sözleşmeye bu konuda açık bir hüküm konulmasıdır.
Uzlaşma ile Tahkim Arasında Tercih
Tahkim, gizlilik ve uzmanlık bakımından tercih edilirken maliyeti baştan doğar. Uzlaşma seçeneği ise ticari ilişkinin devamını mümkün kılar. Karar verilirken talep tutarı, hakem ve bilirkişi giderleri, muhtemel yargılama süresi ve kararın icra edilebilirliği aynı tabloda karşılaştırılmalıdır. Özellikle yabancı unsurlu 6102 kapsamındaki şirket uyuşmazlıklarında kararın tanınması ve tenfizi ayrı bir aşama olarak planlanmalıdır.
Bu içerik genel bilgi paylaşımıdır. Tahkim şartının yorumu sözleşme metnine sıkı sıkıya bağlı olduğundan, adım atmadan önce metnin bütünüyle incelenmesi gerekir.