Ticari ilişkilerde çek ve senet, hızlı tahsilat aracı olduğu kadar uyuşmazlık kaynağıdır. Bu rehber, TTK (6102) ve TBK çerçevesinde çek-senet ihtilaflarının tahkim yoluyla çözümünde dikkat edilmesi gerekenleri ele alır.
Kambiyo Senedi mi, Sözleşme mi?
Çek ve bono kambiyo senedidir; bunların takibi kural olarak icra hukukunun kambiyo hükümlerine tabidir. Tahkim ise taraflar arasındaki temel ilişkiden, yani senedin dayandığı sözleşmeden doğan uyuşmazlıklar için gündeme gelir. Bu ayrım, tahkim şartının senedin kendisine mi yoksa temel borç ilişkisine mi uygulanacağını belirlediğinden baştan netleştirilmelidir.
Tahkim Şartını Yazarken
- Tahkime tabi uyuşmazlıkların kapsamını açıkça belirlemek
- Hakem sayısı ve seçim usulünü önceden kararlaştırmak
- Uygulanacak hukuku ve tahkim yerini yazmak
- Kambiyo takibi ile tahkim arasındaki ilişkiyi tanımlamak
İtiraz ve Def'iler
Senedin bedelsizliği, teminat senedi olduğu veya ciro zincirindeki bozukluk gibi def'iler, tahkim yargılamasında da ileri sürülebilir. Ancak kambiyo senetlerinin soyutluk ilkesi nedeniyle bu iddiaların ispatı borçluya düşer. Teminat amacıyla verilen senetlerde, dayanak sözleşme ve mutabakat yazışmaları belirleyici delil olur.
Kararın İcra Kabiliyeti
Hakem kararının icra edilebilmesi için mahkemeden tenfiz veya tasdik sürecinden geçmesi gerekir. Bu nedenle tahkim yolunu seçen taraf, kararın sonunda icra takibine dönüşme aşamasını da baştan planlamalıdır. Aksi halde lehe bir hakem kararı pratikte gecikmeli sonuç doğurabilir.
Değerlendirme
Çek-senet ihtilaflarında tahkim, gizlilik ve hız avantajı sunabilir ancak her dosyaya uygun değildir. Somut senedin niteliği ve taraf ilişkisi ayrı değerlendirilmelidir. Bu metin genel bilgilendirmedir; sözleşme kurulurken hukuki destek almanız önerilir.