Ticari ilişkinin sözleşmesinde tahkim şartı bulunması, elinizdeki çek veya bononun tahsil yolunu tümüyle kapatmaz; ancak hangi talebin nerede ileri sürüleceğini değiştirir. TTK, TBK ve 6102 çerçevesinde hazırlanan bu rehber, kambiyo senetlerinde işleyen kısa süreleri, tahkim şartının etkisini ve sulh ile yargılama arasındaki tercihi ele alıyor.
Senedin niteliğini ve ilişkinin kaynağını ayırmak
Kambiyo senedi soyut bir borç ilişkisi doğurur ve kendi takip usulüne tabidir. Buna karşılık senedin arkasındaki temel ilişki, örneğin bir mal alım veya bayilik sözleşmesi, ayrı bir hukuki zeminde tartışılır. Tahkim şartı kural olarak sözleşmedeki uyuşmazlıklara ilişkindir; senedin kendisinden doğan talebin bu şarta bağlı olup olmadığı, şartın kapsamının nasıl kaleme alındığına göre değerlendirilir.
Tahkim şartının takibe etkisi
Tahkim şartının varlığı, alacaklının icra takibi başlatmasına engel değildir; icra takibi bir yargılama faaliyeti değildir. Borçlu takibe itiraz ederse, uyuşmazlığın esasının nerede çözüleceği sorusu gündeme gelir. Mahkemede dava açıldığında tahkim itirazının süresinde ve usulüne uygun biçimde ileri sürülmemesi, bu haktan vazgeçildiği sonucunu doğurabilir; HMK bu itirazı ilk itirazlar arasında konumlandırır.
Sürelerin en kısa olduğu noktalar
- Çekte ibraz sürelerinin kaçırılması, başvuru haklarını doğrudan etkiler.
- Kambiyo takibinde ödeme emrine itiraz süresi olağan takiplere göre daha kısadır.
- Kambiyo takibine itiraz kural olarak takibi durdurmaz; durdurma kararı ayrıca istenmelidir.
- İhtiyati haciz talebi geciktiğinde, teminatsız kalma riski büyür.
- Zamanaşımı süreleri senet türüne göre farklıdır ve tek bir takvimde izlenmelidir.
Tahkim, arabuluculuk ve dava arasında seçim
Ticari davalardan konusu bir miktar paranın ödenmesi olan alacak ve tazminat talepleri bakımından arabuluculuk dava şartıdır; bu basamak, tahkim şartı olan ilişkilerde de sürecin nasıl kurgulanacağı sorusunu beraberinde getirir. Tahkim, gizlilik ve uzmanlık avantajı sunarken masraf yapısı farklıdır. Ticari ilişkinin sürmesi isteniyorsa uzlaşma zemini korunmalı; ilişki fiilen bitmişse teminat ve tahsil hızını önceleyen bir strateji öne çıkar.
Kapanış
Bu değerlendirme genel niteliktedir; tahkim şartının metni ve senedin unsurları dosyanın seyrini belirler. Takip başlatmadan önce sözleşme ve senedi birlikte bir hukukçuya incelettirmek, yol seçiminde hata payını azaltır.