Çek ve bono uyuşmazlıklarında yol seçimi, sonucu esastan daha çok etkiler. TTK ve 6102 sayılı düzenleme ile TBK'nın birlikte uygulandığı bu alanda, ticari davalarda öngörülen arabuluculuk dava şartının kapsamı ile kambiyo senetlerine özgü takip yolunun sınırları ayırt edilmediğinde hem zaman hem alacak kaybedilir.
Kambiyo Takibi mi, Ticari Dava mı?
Elinde geçerli bir kambiyo senedi bulunan alacaklı, doğrudan kambiyo senetlerine mahsus haciz yoluyla takip başlatabilir. Konusu bir miktar paranın ödenmesi olan ticari davalarda ise arabulucuya başvurmak dava şartıdır. Buna karşılık icra takibi başlatılması ve ihtiyati haciz talebi, bu dava şartının kapsamı dışındadır. Bu nedenle ilk soru "dava mı açacağım, takip mi yapacağım" olmalıdır; iki yolun süre ve maliyet dengesi birbirinden farklıdır.
Senedin Şekil Şartları İlk Savunmadır
- Bono bakımından: senet metninde "bono" veya "emre yazılı senet" ibaresi, kayıtsız şartsız ödeme vaadi, vade, lehtar, düzenleme yeri ve tarihi ile düzenleyenin imzası
- Çek bakımından: "çek" ibaresi, muhatap banka, düzenleme yeri ve tarihi ile düzenleyenin imzası
- Ciro zincirinin kopuksuz olması ve son hamilin yetkisinin görünmesi
- Tahrifat, silinti ve sonradan doldurma iddialarına dayanak olabilecek fiziki özellikler
Şekil şartlarından birinin eksikliği senedin kambiyo vasfını etkileyeceğinden, dosya açılmadan önce senet aslı bu gözle incelenmelidir.
Borçlu Tarafında İtiraz Sırası
- İmzaya itiraz açıkça ve süresinde ileri sürülür; süresinde yapılmayan itirazda imza kabul edilmiş sayılır.
- Borca itirazda dayanılan sebep (ödeme, bedelsizlik, teminat senedi olduğu) belgeyle desteklenir.
- Teminat senedi iddiasında, senedin hangi ilişkinin teminatı olduğunu gösteren yazılı belge aranır.
- İtirazın takibi durdurup durdurmadığı takip türüne göre değerlendirilir; gerekirse icranın geri bırakılması ayrıca istenir.
Alternatif Talepler Baştan Planlanır
Senedin kambiyo vasfını kaybettiği ya da zamanaşımına uğradığı hâllerde alacak tümüyle yok olmaz; temel ilişkiye dayalı alacak talebi ile sebepsiz zenginleşme kaynaklı istemler gündeme gelebilir. Ancak bunlar farklı ispat araçları ve farklı süreler gerektirdiğinden, ilk anda yalnız kambiyo yoluna odaklanan dosyalarda bu ihtimaller çoğu zaman geç fark edilir. Ticari defter kayıtları, cari hesap ekstresi ve teslim belgeleri bu aşamada belirleyici olur.
Yukarıdaki bilgiler genel bilgilendirme amaçlıdır; senedin metni ve taraflar arasındaki temel ilişki sonucu değiştirebilir. Takip ya da dava yoluna girmeden önce senet aslıyla birlikte hukuki değerlendirme almanız önerilir.