Çek ve senede dayanan alacaklarda kaybedilen zaman, çoğu zaman kaybedilen alacağa dönüşür. Bu rehber, kambiyo senedine dayalı takip ile ticari dava arasındaki yol ayrımını takvim mantığıyla ele alıyor ve dosyanın en kritik kararını, yani anlaşma mı dava mı sorusunu ne zaman vermeniz gerektiğini anlatıyor.
Takvimi Senedin Kendisinden Kurmak
Çek ve senette süre planı sözleşmeden değil, kıymetli evrakın üzerindeki tarihlerden doğar. Keşide/düzenleme tarihi, vade, ibraz kaydı, protesto veya karşılıksız işlemi, ciro zinciri tarihleri; bunların hepsi ayrı bir hukuki sonuç üretir. Bu nedenle dosya açılır açılmaz senedin fotokopisi üzerinden tarih haritası çıkarılmalı, her tarihe hangi hakkın bağlandığı not düşülmelidir. Aslı olmadan yapılan planlama sonradan çöker; senedin aslının kimde olduğu ilk gün tespit edilmelidir.
İcra Takibi ile Dava Arasındaki Yol Ayrımı
Kambiyo senetlerine özgü haciz yoluyla takip hızlıdır ve borçlunun itiraz penceresi dardır; ancak senedin kambiyo vasfını taşımaması hâlinde takip baştan sakatlanır. Bu yüzden ilk aşama vasıf denetimidir: zorunlu unsurların tamlığı, imza ve yetki, ciro silsilesi. Vasıf tartışmalıysa genel haciz yolu ya da doğrudan alacak davası daha güvenli olabilir. Yanlış yolun bedeli sadece red değil, itirazın kaldırılması aşamasında kaybedilen aylardır.
Arabuluculuk Dava Şartı Nerede Devreye Girer?
Ticari uyuşmazlıklarda konusu bir miktar paranın ödenmesi olan alacak ve tazminat talepleri bakımından arabuluculuk, dava açmadan önce tamamlanması gereken bir dava şartıdır. Buradaki en sık hata, icra takibi ile davayı aynı kefeye koymaktır: takip başlatmak için arabulucuya gitmek gerekmez, ancak takibe itiraz edilip itirazın iptali davası açılacaksa dava şartı gündeme gelir. Bu ayrımı bilmeyen dosyalar, süresi dolmak üzereyken usulden reddedilme riskiyle karşılaşır.
Uzlaşma mı Dava mı: Kararın Doğru Anı
Anlaşma görüşmesi bir erteleme aracı değil, ölçülebilir bir karardır. Borçlunun malvarlığı görünürlüğü, senedin vasfına yönelik itiraz gücü, faiz ve tahsil maliyeti ile tahsil edilebilirlik oranı yan yana konmadan yapılan indirim pazarlığı, alacaklıyı iki kez zarara uğratır. Pratik ölçüt şudur: teklif edilen tutar, dava ve icra masrafları düşüldükten sonra beklenen tahsilatın altındaysa ve borçlunun ödeme kaynağı belgeli değilse, anlaşma yalnızca somut teminat karşılığında değerlendirilmelidir.
Karar Öncesi Kısa Kontrol
- Senedin aslı, ciro zinciri ve yetki belgeleri dosyada mı?
- Vade ve ibraz tarihleri takvime bağlandı mı?
- Açılacak dava dava şartı kapsamında mı, kontrol edildi mi?
- Anlaşma tutarı, teminat ve ödeme planıyla birlikte mi görüşülüyor?
Buradaki değerlendirmeler genel niteliktedir; senedin türü, tarafların sıfatı ve tahsil geçmişi sonucu tümüyle değiştirebilir. Elinizdeki belgelerle birlikte bir hukukçuyla dosyaya özel değerlendirme yapılması yerinde olur.