Ticari hayatta rakibin müşteri çevresine yönelen davranışları, gizli bilgilerin kullanılması veya yanıltıcı tanıtım iddiaları gündeme geldiğinde uyuşmazlık TTK'nın haksız rekabet hükümleri çerçevesinde ele alınır. Taraflar arasındaki sözleşmede bir delil kaydı bulunması ise ispat tartışmasını baştan şekillendirir. Bu rehber, 6102 sayılı Kanun ile TBK ekseninde görev-yetki analizini ve delil sözleşmesinin sınırlarını konu alır.
Görev: Asliye Ticaret Mahkemesinin Konumu
Haksız rekabetten doğan istemler, tarafların tacir olup olmadığına bakılmaksızın ticari dava sayılan hallere örnek oluşturur ve asliye ticaret mahkemesinde görülür. Görev kamu düzenindendir; taraflar anlaşarak başka bir mahkemeyi görevli kılamaz. Ticaret mahkemesi bulunmayan yerlerde bu sıfatla asliye hukuk mahkemesi görev yapar. Aynı fiil ayrıca cezai sorumluluk doğuruyorsa, hukuk davası ile ceza soruşturmasının birbirinden bağımsız yürüyeceği unutulmamalıdır.
Yetki Seçenekleri ve Sözleşmesel Yetki Kaydı
- Davalının yerleşim yeri veya merkezinin bulunduğu yer
- Haksız rekabet teşkil eden fiilin işlendiği yer
- Sonuçların, yani zararın meydana geldiği yer
- Tacirler arasında geçerli biçimde kurulmuş münhasır yetki kaydının bulunduğu yer
Yetki sözleşmesinin geçerliliği, tarafların sıfatına ve kaydın açık biçimde belirli bir mahkemeyi göstermesine bağlıdır. Belirsiz ifadeler, uygulamada yetki itirazının reddine yol açar.
Delil Sözleşmesi Neyi Değiştirir, Neyi Değiştiremez?
HMK'da düzenlenen delil sözleşmesiyle taraflar, aralarındaki uyuşmazlığın belirli delillerle ispat edileceğini kararlaştırabilir. Örneğin ticari defterler, e-posta yazışmaları veya belirli bir platformun kayıtları münhasır delil olarak belirlenebilir. Ancak bu serbestinin sınırları vardır: tarafların üzerinde serbestçe tasarruf edemeyeceği konular sözleşmeye konu olamaz, mahkemenin resen araştırma yetkisi bulunan hallerde kayıt işlevini yitirir ve delil sözleşmesi bir tarafın ispat hakkını fiilen ortadan kaldıracak ağırlıkta kurulamaz.
İspat Boşluğunu Kapatan Hazırlık
- Haksız rekabet iddiasına konu tanıtım, ilan veya paylaşımlar tarih damgalı biçimde tespit ettirilir.
- Müşteri kaybının somut verilerle gösterilmesi için satış ve sipariş kayıtları dönemsel olarak karşılaştırılır.
- Gizli bilgi iddiası varsa, bilginin gizli tutulması için alınan önlemler belgelenir.
- Delil sözleşmesi varsa, dayanılacak delillerin kapsam dışında kalıp kalmadığı önceden denetlenir.
- Tespit ve ihtiyati tedbir talepleri, davanın açılmasından önce planlanır.
Talep Kalemlerinin Kurgusu
Haksız rekabet davalarında yalnızca tazminat istemek çoğu zaman yetersiz kalır. Fiilin men'i, durumun tespiti, sonuçların ortadan kaldırılması ve kararın ilanı gibi istemler birlikte kurulduğunda, hüküm pratikte uygulanabilir hale gelir. Maddi zararın miktarı belirlenemiyorsa hâkimin takdirine dayanan bir talep yapısı düşünülmelidir.
Bu yazı yol gösterici bir çerçeve sunar; her ticari ilişkinin sözleşme metni ve kayıt düzeni farklıdır. Dava yoluna gitmeden önce mevcut belgelerin bir hukukçuyla birlikte gözden geçirilmesinde yarar vardır.