Ticari ilişkilerde haksız rekabet iddiası ortaya çıktığında ilk soru çoğu zaman esasa değil, mercie ilişkindir: uyuşmazlık mahkemede mi, hakem önünde mi görülecek? 6102 sayılı TTK kapsamındaki haksız rekabet hükümleri ile TBK kaynaklı sözleşmesel talepler aynı olayda iç içe geçtiğinde bu ayrım daha da karmaşıklaşır. Bu rehber, tahkim şartı bulunan dosyalarda izlenecek yolu ele alır.
İddianın Somutlaştırılması
Haksız rekabet iddiası, genel ifadelerle değil fiilin türü belirtilerek kurulmalıdır. Yanıltıcı beyanla müşteri çekme, başkasının iş ürününden yetkisiz yararlanma, üretim ve iş sırlarının hukuka aykırı kullanımı ya da sözleşmeyi ihlale yöneltme gibi başlıklar farklı delil setleri gerektirir. Talep yönünden de tespit, men, sonucun ortadan kaldırılması ve tazminat kalemleri birbirinden ayrılmalıdır; çünkü her biri farklı yargılama diline ve farklı ispat ölçüsüne tabidir.
Tahkim Şartı Uyuşmazlığı Kapsıyor mu?
- Şartın kapsamı yalnızca sözleşmenin ifasıyla mı sınırlı, yoksa sözleşmeyle bağlantılı tüm uyuşmazlıkları mı içeriyor
- Haksız fiil niteliğindeki talepler metnin lafzına göre kapsam içinde kalıyor mu
- Şart, tarafların yetkili temsilcilerince ve yazılı biçimde kurulmuş mu
- Uyuşmazlık tarafların üzerinde serbestçe tasarruf edebileceği bir konu mu
- Sözleşmeye taraf olmayan şirket veya kişiler aleyhine talep yöneltiliyor mu
Hakem Yargılamasında Delil ve Süre Yönetimi
Tahkimde usul büyük ölçüde tarafların anlaşmasıyla şekillendiğinden, ilk duruşmada belirlenecek usul takvimi dosyanın seyrini tayin eder. Belge sunum turları, bilirkişi ihtiyacı, tanık beyanlarının yazılı mı alınacağı ve gizlilik rejimi bu aşamada karara bağlanır. İhtiyati tedbir ihtiyacı varsa, hakem heyeti kurulmadan önce mahkemeden tedbir istenebileceği unutulmamalıdır; ticari itibara yönelik zararlarda gecikme telafisi güç sonuç doğurur.
Sulh mü, Hakem Kararı mı?
Rakip işletmeler arasındaki uyuşmazlıklarda tarafların ticari ilişkiyi sürdürme ihtimali, kararın kendisinden daha değerli olabilir. Sulh metninde davranış yükümlülükleri, ihlal hâlinde uygulanacak cezai şart ve denetim mekanizması net yazıldığında, uzun bir yargılamadan daha hızlı koruma sağlanır. Buna karşılık ihlalin sistematik olduğu dosyalarda emsal etkisi doğuracak bir karar tercih edilebilir. Bu tercih, kararın iptali ve tenfiz aşamalarındaki riskler de hesaba katılarak yapılmalıdır.
Yukarıdaki değerlendirmeler genel niteliktedir; sözleşme metni ve tarafların ticari konumu sonucu doğrudan etkiler. Somut dosyada mercie başvurmadan önce yetki analizinin ayrıca yapılması gerekir.