Ortaklar arasındaki uyuşmazlıklarda taraflar çoğu zaman sözleşmeye "ihtilaf hâlinde yalnızca şirket kayıtları esas alınır" benzeri bir kloz koyar. TTK ve TBK ekseninde kurulan bu ilişkilerde söz konusu kloz, HMK'nın delil sözleşmesine ilişkin düzenlemesi kapsamında değerlendirilir ve her zaman yazıldığı gibi işlemez. Delil sözleşmesinin sınırını bilmek, uyuşmazlık çıkmadan önce yapılacak en verimli hazırlıktır.
Delil Sözleşmesi Neyi Değiştirir?
Taraflar, belirli bir vakıanın yalnızca kararlaştırdıkları delille ispat edilebileceğini önceden kabul edebilirler. Bu, ispat yükünü değiştirmez; ispat aracını daraltır. Buna karşılık, taraflardan birinin ispat hakkının kullanımını imkânsız kılan veya aşırı derecede güçleştiren düzenlemeler geçersiz sayılır. Örneğin tüm kayıtları elinde tutan yönetim ile azlık pay sahibi arasında yapılan ve yalnızca şirket defterlerini delil kabul eden bir kloz, bu sınırı zorlar.
Esas Sözleşme ile Pay Sahipleri Sözleşmesinin Farkı
- Esas sözleşmedeki hükümler kural olarak şirket ve tüm pay sahipleri bakımından sonuç doğurur.
- Pay sahipleri sözleşmesi ise borçlar hukuku ilişkisi yaratır; ihlali kural olarak tazminat ve cezai şart sonucunu doğurur, şirket organ kararını kendiliğinden geçersiz kılmaz.
- İki metin çelişiyorsa hangisinin öncelikli olduğu, talebin türüne göre belirlenir.
- Delil ve yetki klozlarının hangi metne konduğu, bu nedenle içeriği kadar önemlidir.
Genel Kurul Kararına Karşı Üç Aylık Süre
Kararın iptali isteniyorsa TTK, karar tarihinden itibaren üç aylık bir süre öngörür ve bu süre hak düşürücüdür. Kararın butlanı iddiası ise süreye bağlı değildir; ancak butlan sebepleri sınırlıdır ve her usulsüzlük butlan doğurmaz. Uygulamada en sık yapılan hata, iptal sebebi olan bir aykırılığı butlan sayarak üç aylık süreyi geçirmektir. Toplantıya muhalefet şerhinin tutanağa yazdırılması da iptal davası bakımından belirleyici olabildiğinden, toplantı günü tutanak metni dikkatle okunmalıdır.
Bilgi Alma Hakkı ve Özel Denetim
Delil sözleşmesiyle daraltılmış bir ispat alanında pay sahibinin elindeki en güçlü araç, bilgi alma ve inceleme hakkıdır. Genel kurulda sorulan sorunun tutanağa geçirilmesi, verilmeyen cevabın belgelenmesini sağlar. Bu hak gereği gibi kullandırılmazsa özel denetçi atanması istenebilir; talebin genel kurulda reddi hâlinde mahkemeye başvurulur. Ticari defterlerin kendi lehine delil olabilmesi ise defterlerin usulüne uygun tutulmuş olmasına bağlıdır.
Tahkim Şartı Varsa
Sözleşmede tahkim kaydı bulunuyorsa mahkemeye açılan dava, karşı tarafın süresinde ileri süreceği itiraz üzerine reddedilebilir. Delil sözleşmesi ile tahkim şartı birlikte bulunduğunda, ispat kısıtının hakem yargılamasında da uygulanacağı gözden kaçırılmamalıdır. Ticari nitelikteki para ve tazminat alacaklarında arabuluculuğun dava şartı olduğu da başvuru sırası kurulurken dikkate alınmalıdır.
Buradaki değerlendirmeler genel bilgilendirme amacı taşır. Şirket türü, pay yapısı ve sözleşme metninin lafzı sonucu doğrudan etkilediğinden, kloz uygulanmadan önce metnin bir hukukçu tarafından incelenmesi gerekir.