Ticari sözleşmelerin son sayfalarına yerleştirilen "uyuşmazlıkta yalnızca defter ve kayıtlarımız delil sayılacaktır" tipi hükümler, ihtilaf çıktığında dosyanın seyrini belirler. TTK ve HMK ekseninde bu kayıtların hangi sınıra kadar geçerli olduğu ve itirazın ne zaman, nereye yapılacağı, çoğu zaman esas iddiadan daha kritiktir.
Delil Sözleşmesi Nereye Kadar Bağlar?
Taraflar, aralarındaki uyuşmazlıkta hangi delillerle ispat yapılacağını kararlaştırabilir. Ancak bu serbesti sınırsız değildir: tarafların üzerinde serbestçe tasarruf edemeyeceği konular kapsam dışıdır ve bir tarafı delil göstermekten tümüyle yoksun bırakan, ispat hakkını fiilen ortadan kaldıran kayıtlar geçersiz sayılabilir. Genel işlem koşulu niteliğindeki matbu metinlerde yer alan bu tür hükümler, ayrıca TBK'nın genel işlem koşullarına ilişkin denetimine de tabidir. Bu nedenle sözleşme incelemesinde ilk soru, kaydın müzakere edilip edilmediğidir.
Ticari Dava Olmanın Getirdiği Basamak
Konusu bir miktar paranın ödenmesi olan ticari davalarda arabuluculuk dava şartıdır. Bu basamak atlandığında dosya esasa girilmeden reddedilir. Buna karşılık tespit, önleme veya ihtiyati tedbir gibi taleplerin bu zorunluluk karşısındaki konumu farklıdır. Uyuşmazlığın ticari nitelik taşıyıp taşımadığı da tek başına ticaret siciline kayıtlı olmaktan değil, işin niteliğinden çıkarılır.
Yetki ve Tahkim Şartına İtirazın Zamanı
- Sözleşmede yetkili mahkeme belirlenmişse, bu kaydın tacirler arasında yapılmış geçerli bir yetki sözleşmesi olup olmadığı denetlenir.
- Yetki itirazı, ilk itirazlar arasındadır ve cevap dilekçesiyle birlikte ileri sürülmezse dinlenmez.
- Sözleşmede tahkim şartı varsa, dava mahkemeye açıldığında karşı tarafın tahkim itirazını süresinde yapması gerekir; sessiz kalınması hâlinde mahkemenin yargı yetkisi devam edebilir.
- Delil sözleşmesine dayanan taraf, bu kaydı ilk dilekçede açıkça göstermelidir; sonradan dosyaya sokulan kayıt, savunmanın genişletilmesi itirazıyla karşılaşır.
Dosyayı Baştan Kurmak: Pratik Sıra
- Sözleşmenin imzalı asıl nüshası, ekleri ve varsa sonraki tadil metinleri bir arada toplanır.
- Ticari defterlerin usulüne uygun tutulup tutulmadığı, açılış ve kapanış tasdikleri üzerinden kontrol edilir; defterin sahibi lehine delil olması bu şartlara bağlıdır.
- Cari hesap mutabakatları, teyit yazıları ve elektronik yazışmalar kronolojik olarak sıralanır.
- İhtar ve temerrüt tarihleri ayrı bir tabloda tutulur; faiz ve tazminat kalemleri buna göre hesaplanır.
Yanlış Kapı: Sık Görülen Üç Senaryo
Birincisi, arabuluculuk aşaması atlanarak doğrudan dava açılması. İkincisi, tahkim şartı bulunan sözleşmede mahkemeye gidilip karşı tarafın itirazıyla yıllar sonra başa dönülmesi. Üçüncüsü, yetki kaydına rağmen başka bir yerde dava açılıp yetkisizlik kararının kesinleşmesini beklerken zamanaşımının işlemeye devam etmesi. Üç senaryoda da kaybedilen şey, esas hakkındaki haklılık değil zamandır.
Bu metin genel bilgilendirme amaçlıdır. Sözleşme metninizdeki tek bir cümle, izlenecek yolu tümüyle değiştirebilir; ihtilaf doğduğunda sözleşmenin bütünüyle incelenmesi için hukuki destek almanız uygun olur.