Kambiyo senetlerine ilişkin uyuşmazlıklarda dosyayı en çok geciktiren hata, geçici korumanın yanlış adla istenmesidir. Para alacağı için ihtiyati tedbir talep edilmesi ya da senedin iptali sürecinde haciz istenmesi, talebin doğru mercie ulaşsa bile reddedilmesine yol açar. Çek ve senet dosyalarında bu ayrım, alacağın tahsil edilebilirliğini doğrudan belirler.
Temel Ayrım: Para Alacağında Koruma Ne İster
Konusu para olan alacaklarda geçici koruma kural olarak ihtiyati haciz yoluyla sağlanır. İhtiyati tedbir ise uyuşmazlık konusu şey veya hak üzerinde, mevcut durumun korunması amacıyla uygulanır. Buna göre vadesi gelmiş bir senetten doğan alacak için ihtiyati haciz; senedin iptali, keşide edilen çekin ödenmesinin önlenmesi veya bir hakkın devrinin engellenmesi gibi taleplerde ise ihtiyati tedbir gündeme gelir. Talebin adlandırılması, dilekçenin hangi kanun hükmüne dayandırılacağını ve istenecek teminatın niteliğini de değiştirir.
Çek Kaybı ve İptal Sürecinde İzlenecek Sıra
- Kaybolan veya elden çıkan çek için ticaret mahkemesine başvurulur.
- Muhatap bankaya ödeme yasağı konulması geçici koruma olarak talep edilir.
- Mahkemece ilan yoluyla hamilin ortaya çıkması için süre verilir.
- Süre içinde hamil çıkmazsa senedin iptaline karar verilir.
- İptal kararı sonrası hak sahibinin talep hakkını nasıl kullanacağı ayrıca değerlendirilir.
Kambiyo Takibinde İtiraz Süresi Kısadır
Kambiyo senetlerine özgü haciz yoluyla takipte ödeme emrine karşı yapılacak itirazlar, genel takipten farklı bir usule tabidir. İtiraz icra dairesine değil icra mahkemesine yapılır ve borca itiraz kural olarak takibi kendiliğinden durdurmaz. İmzaya itiraz bakımından süre daha da kısadır ve bu itirazın açıkça belirtilmesi gerekir; imzaya itiraz ettiğini yazmayan borçlu, yalnızca borca itiraz etmiş sayılabilir. Bu ayrım, ispat yükünün hangi tarafta olacağını belirlediğinden dilekçenin en kritik cümlesidir.
Ticari Uyuşmazlıkta Dava Şartı
TTK kapsamındaki ticari davalardan konusu bir miktar paranın ödenmesi olan alacak ve tazminat talepleri bakımından dava açmadan önce arabulucuya başvurulması dava şartıdır. Ancak ihtiyati haciz ve ihtiyati tedbir gibi geçici hukuki koruma talepleri bu şartın kapsamı dışındadır; koruma talebi için arabuluculuk süreci beklenmez. Uygulamada bu bilinmediğinde, arabuluculuk sürerken malvarlığının el değiştirmesi gibi geri dönüşü zor sonuçlar doğar.
Dilekçeye Eklenmesi Gerekenler
- Senedin veya çekin aslı ile arkalı önlü örnekleri, ciro zinciri görünecek şekilde.
- Karşılıksız işlemine ilişkin banka kaydı ve düzenlenme tarihine dair belgeler.
- Borçlunun malvarlığının azaldığına ya da kaçırıldığına dair somut emareler.
- TBK hükümlerine dayalı bir def'i ileri sürülecekse temel ilişkiye ait sözleşme ve ödeme belgeleri.
- Şirket yetkilisi sıfatıyla imza atılmışsa temsil yetkisini gösteren sicil kayıtları.
Buradaki açıklamalar genel bilgilendirme amaçlıdır. Senedin türü, ciro durumu ve tarafların sıfatı izlenecek usulü değiştirdiğinden, takip başlatmadan veya itiraz süresini kullanmadan önce dosyanızı hukuki incelemeden geçirmeniz önerilir.