Ticari ilişkilerde sözleşmeye tahkim şartı konulması yaygınlaşırken, aynı ilişki kapsamında verilen çek ve bonolar bakımından ciddi bir belirsizlik doğuyor: alacaklı kambiyo takibi mi yapmalı, yoksa tahkime mi başvurmalı? Yanlış tercih, aylar süren bir sürecin yetkisizlik veya görevsizlikle sonuçlanmasına yol açabilir.
Senedin Bağımsızlığı ile Sözleşmenin İlişkisi
Kambiyo senetleri TTK sisteminde temel ilişkiden soyutlanmış belgelerdir. Bu nedenle senedin dayandığı sözleşmede tahkim şartı bulunması, senede dayalı icra takibi yolunu kendiliğinden ortadan kaldırmaz. Buna karşılık taraflar arasındaki asıl ilişkiden doğan iddialar, örneğin ayıplı ifa, eksik teslim veya sözleşmenin feshi tartışması, tahkim şartının kapsamına girebilir. Uygulamadaki gerilim tam olarak bu ayrımdan doğar.
Takibe İtiraz Edilirse Ne Olur
- Borçlu imzaya itiraz ederse tartışma senedin kendisine ilişkindir ve icra mahkemesinin görev alanındadır.
- Borçlu borcun temel ilişkiden doğan sebeplerle ödenmemesi gerektiğini ileri sürerse, bu iddianın tahkim şartı kapsamına girip girmediği ayrıca değerlendirilir.
- Menfi tespit veya istirdat davası açılacaksa, tahkim şartının bu davayı kapsayıp kapsamadığı dilekçe yazılmadan önce netleştirilmelidir.
Tahkim itirazının ilk itiraz niteliğinde ve süresinde ileri sürülmesi gerekir. Süresinde ileri sürülmeyen tahkim itirazı, uyuşmazlığın devlet yargısında görülmesi sonucunu doğurabilir.
Tahkim Şartının Kendisini Denetlemek
Tahkim şartının geçerliliği çoğu dosyada hiç incelenmeden kabul ediliyor. Oysa şartın yazılı olması, kapsamının belirli olması, hakem sayısı ve seçim usulünün işletilebilir olması gerekir. Genel işlem koşulu niteliğindeki matbu sözleşmelerde, karşı tarafın müzakere imkânı bulunmayan bir tahkim şartıyla bağlı sayılıp sayılmayacağı TBK ilkeleri çerçevesinde tartışılabilir. Şartın uygulanamaz olduğu sonucuna varılırsa, dosya devlet yargısına döner.
Alacaklı İçin Karar Ağacı
- Elde kambiyo vasfını taşıyan geçerli bir senet var mı; zorunlu unsurlar eksiksiz mi kontrol edilir.
- Senedin ibraz ve protesto süreleri ile zamanaşımı durumu hesaplanır.
- Sözleşmedeki tahkim şartının metni okunur; kapsam ifadesinin senetten doğan talepleri de içerip içermediği belirlenir.
- Hız ve teminat ihtiyacı öncelikliyse kambiyo takibi ve ihtiyati haciz seçeneği değerlendirilir.
- Uyuşmazlık esasen sözleşmesel ise tahkim yolunun maliyeti, süresi ve icra edilebilirliği karşılaştırılır.
Kapanış
Ticari uyuşmazlıklarda yol seçimi, çoğu zaman haklılıktan önce gelen bir strateji kararıdır. 6102 sayılı TTK ile sözleşme hükümlerinin birlikte okunması gerektiğinden, senet ve sözleşme metni birlikte incelenmeden başlatılan bir süreç geri dönülmesi güç sonuçlar doğurabilir. Adım atmadan önce her iki belgeyi birlikte değerlendiren bir görüş almanız işinizi kolaylaştırır.