Ticari ilişkilerde tahkim şartı, sözleşme imzalanırken üzerinde en az durulan, uyuşmazlık çıktığında ise ilk tartışılan hükümdür. TTK kapsamındaki bir uyuşmazlıkta geçerli bir tahkim şartı varsa, devlet mahkemesine gidilmesi tek başına yolun kapandığı anlamına gelmez; ancak itirazın zamanında ileri sürülmemesi tahkim iradesini fiilen ortadan kaldırır. Bu rehber, tahkim şartı bulunan dosyalarda merci seçiminin nasıl yönetileceğine odaklanır.
Tahkim itirazı ilk itirazdır
Tahkim şartına rağmen dava açılırsa, davalının bu itirazı esasa cevap süresinde ve ilk itiraz olarak ileri sürmesi gerekir. Süresinde ileri sürülmeyen itiraz dinlenmez ve uyuşmazlık devlet mahkemesinde görülmeye devam eder. Bu nedenle dava dilekçesi tebliğ alındığında yapılacak ilk iş, sözleşmedeki uyuşmazlık çözümü hükmünün okunmasıdır.
Tahkim şartının geçerliliğini zayıflatan noktalar
- Yazılılık koşulunun sağlanmaması veya şartın yalnızca teklif metninde kalması.
- Uyuşmazlık kapsamının belirsiz olması; hangi ihtilafların tahkime gideceğinin anlaşılamaması.
- Hem tahkim hem yetkili mahkeme öngören ve iradeyi çelişkili gösteren düzenlemeler.
- Hakem sayısı, tahkim yeri ve uygulanacak usul konusunda hiçbir belirleme yapılmaması.
Arabuluculuk ve tahkim ilişkisinin gözden kaçan yüzü
Konusu bir miktar paranın ödenmesi olan ticari alacak ve tazminat talepleri bakımından dava şartı arabuluculuk düzeni ile tahkim şartı bir arada bulunabilir. Bu durumda hangi aşamanın önce işletileceği sözleşme metnine ve talebin niteliğine göre belirlenir. Yanlış sıralama hem masraf hem süre kaybı doğurur. TBK bakımından borcun muaccel olduğu an ile ihtar tarihinin de aynı planlamaya işlenmesi gerekir.
Hakem kararı sonrası hangi kapı çalınır
Hakem kararına karşı klasik anlamda bir istinaf incelemesi yapılmaz; kanunda sınırlı olarak sayılan sebeplere dayalı iptal davası söz konusudur. Bu davanın hangi merci önünde ve hangi süre içinde açılacağı, tahkimin niteliğine göre değişir. Kararın icra edilebilirliği için gereken adımlar da ayrıca planlanmalıdır; iptal davası açılmış olması tek başına icranın durduğu anlamına gelmez.
Not
Tahkim hükümleri sözleşmeden sözleşmeye önemli farklılıklar gösterir. Buradaki açıklamalar genel niteliktedir; kendi sözleşmenizdeki hükmün yorumu için ayrıca hukuki değerlendirme alınmalıdır.