Elinde ödenmemiş bir çek ya da bono bulunan alacaklının önündeki yol ikiye ayrılır: takip mi yapılacak, dava mı açılacak? Bu ayrım sadece bir usul tercihi değildir; hangi merciin yetkili olduğunu, arabuluculuğa gidilip gidilmeyeceğini ve hangi sürelerin işleyeceğini doğrudan belirler.
Kambiyo Senedi Uyuşmazlığı Neden Ticari Dava Sayılır?
TTK, kambiyo senetlerine ilişkin uyuşmazlıkları tarafların tacir olup olmadığına bakmaksızın ticari dava kabul eder. Yani senedi imzalayan da lehtar da tacir olmasa bile uyuşmazlık asliye ticaret mahkemesinin görev alanına girer. Uygulamada bu senetler çoğu kez esnaf, kişisel borç ya da kira ilişkisinden doğduğu için dosyalar sıklıkla asliye hukuk mahkemesine açılır ve görevsizlikle karşılaşır.
Takip mi, Dava mı: Merci Ayrımı
- Kambiyo senetlerine özgü haciz yoluyla takip icra dairesinde başlar; ödeme emrine itiraz genel takipten farklı olarak icra mahkemesine yapılır ve takibi kendiliğinden durdurmaz.
- İmzaya veya borca itiraz, borçlunun icra mahkemesine başvurmasını gerektirir; bu bir dava değil, kendi usulü olan bir başvurudur.
- Borçlu olmadığının tespitini isteyen borçlu ise menfi tespit davasını görevli ticaret mahkemesinde açar.
Arabuluculuk Dava Şartı Nerede Devreye Girer?
Konusu para alacağı olan ticari davalarda arabuluculuk dava şartıdır. Ancak icra takibi başlatmak ya da takibe itirazı icra mahkemesine taşımak için arabulucuya gidilmez. Buna karşılık senetten doğan alacağın doğrudan dava yoluyla istenmesi hâlinde arabuluculuk aşamasının atlanması, davanın usulden reddine yol açar. Aynı senet için seçilen yol değiştikçe dava şartı da değişir; bu, uygulamada en sık kaçırılan noktadır.
Yetki Kuralları ve Sözleşmesel Yetki
Senetten doğan uyuşmazlıklarda davalının yerleşim yeri yanında, senette gösterilen ödeme yeri de yetkili kabul edilir. Tacirler arasında yazılı yetki sözleşmesi yapılabilir; ancak taraflardan biri tacir değilse bu tür bir kayıt beklenen sonucu vermeyebilir. Yetki itirazının ilk itirazlar arasında ve süresinde ileri sürülmesi gerektiği de gözden kaçmamalıdır.
Sık Görülen Merci Hataları
- Ticari nitelikteki senet uyuşmazlığını asliye hukuk mahkemesine taşımak.
- Kambiyo takibine itirazı icra dairesine dilekçe vererek yapmaya çalışmak.
- Takip devam ederken ayrıca alacak davası açıp derdestlik itirazıyla karşılaşmak.
- İhtiyati haciz talebini asıl uyuşmazlığın mercii dışında bir mahkemeye yöneltmek.
Senedin türü, ciro zinciri ve tarafların sıfatı değiştikçe bu tablo yeniden kurulur. Elinizdeki belgeyi ve takip aşamasını bir hukukçuya inceletmeden yol seçmek, geri dönüşü zor bir usul kaybına dönüşebilir.