Ticari bir sözleşmeden doğan uyuşmazlıkta esas tartışma başlamadan önce çoğu zaman yetki sorunu gündeme gelir. Sözleşmenin sonundaki tek bir yetki cümlesi, dosyanın hangi şehirde ve hangi mahkemede görüleceğini değiştirir; itiraz zamanında ve doğru biçimde yapılmazsa bu imkân bir daha geri gelmez. Bu rehber, TTK ve TBK kapsamındaki sözleşme ilişkilerinde yetki itirazının nasıl kurulacağını ele alır.
Görev ile Yetkiyi Ayırmak
Görev, uyuşmazlığın hangi tür mahkemede görüleceğini; yetki ise hangi yer mahkemesinin bakacağını belirler. Ticari dava niteliğindeki bir uyuşmazlığın asliye ticaret mahkemesinde görülmesi bir görev meselesidir ve dava şartı olduğu için hâkim tarafından kendiliğinden dikkate alınır. Yetki ise kural olarak taraflarca ileri sürülmedikçe incelenmez; yalnızca kesin yetki hâllerinde bu kural işlemez. Dilekçede bu iki kavramı birbirine karıştırmak, itirazın hiç değerlendirilmemesine yol açabilir.
İtirazın Zamanı ve Biçimi
Yetki itirazı ilk itirazlardandır; cevap dilekçesiyle, gerekçesi ve hangi mahkemenin yetkili olduğu açıkça gösterilerek yapılmalıdır. "Mahkemeniz yetkisizdir" şeklindeki soyut bir cümle, yetkili mahkemeyi göstermediği için sonuç doğurmayabilir. Cevap süresi kaçırıldığında yetki itirazı da birlikte kaybedilir. Yetkisizlik kararı verilmesi hâlinde dosyanın yetkili mahkemeye gönderilmesi için kanunda öngörülen kesin süre içinde talepte bulunulması gerekir; bu talep unutulursa dava açılmamış sayılır ve zamanaşımı bakımından ağır sonuçlar doğar.
Sözleşmedeki Yetki Kaydını Okumak
Tacirler arasındaki sözleşmelerde yetki kaydı geçerli olabilir; ancak metnin bunu münhasır kılıp kılmadığı önemlidir. "Ankara mahkemeleri yetkilidir" ifadesi ile "yalnızca Ankara mahkemeleri yetkilidir" ifadesi farklı sonuç doğurur. Sözleşmede tahkim şartı varsa mahkemeye açılan dava karşısında ileri sürülecek olan yetki itirazı değil, tahkim ilk itirazıdır; bu ayrım gözden kaçtığında dosya esastan görülmeye başlar.
Başvuru Dosyasının Kurulma Sırası
- Sözleşmenin imzalı asıl nüshası, ekleri ve varsa sonraki tadil metinleri bir arada incelenir.
- Yetki, tahkim ve tebligat adresi kayıtları ayrı ayrı çıkarılır.
- Uyuşmazlığın ticari dava sayılıp sayılmadığı belirlenir.
- Dava öncesi zorunlu arabuluculuk gerekip gerekmediği kontrol edilir.
- Cevap süresi ve itiraz metni aynı takvimde takip edilir.
Merci Hatasını Önleyen Kontroller
- Sözleşmenin tarafı olan tüzel kişinin unvanı ticaret sicilinden doğrulanır.
- Şubeye ilişkin işlemlerde şube merkezinin yetki doğurup doğurmadığı incelenir.
- Karşı taraf tacir değilse yetki kaydının bağlayıcılığı yeniden değerlendirilir.
- Aynı ilişkiden doğan birden çok talep varsa hepsi tek merci mantığına göre gruplanır.
Buradaki açıklamalar genel nitelikte olup her sözleşmenin lafzı sonucu değiştirebilir. Elinizdeki metni ve yazışma geçmişini birlikte değerlendirecek bir hukukçuyla çalışmanız, itiraz hakkının süre yönünden yitirilmesini önler.