Ortaklar arasındaki uyuşmazlıklarda taraflar çoğu zaman esasa odaklanır; oysa ticari dosyalarda sonucu belirleyen iki teknik unsur vardır: hangi delilin dinlenebileceğini önceden bağlayan delil sözleşmesi ve kaçırıldığında talebi tümüyle ortadan kaldıran hak düşürücü süreler. Bu ikisi birlikte planlanmadığında, esasında güçlü bir iddia usul kapısında durur.
Delil Sözleşmesi Neyi Bağlar
Hukuk Muhakemeleri Kanunu, tarafların belirli bir uyuşmazlığın hangi delillerle ispat edileceğini önceden kararlaştırmasına imkân tanır. Ortaklık sözleşmelerine, pay devir sözleşmelerine veya hissedarlar sözleşmelerine konan bu tür kayıtlar, örneğin ispatı yalnızca yazılı belgeye ya da defter kayıtlarına hasredebilir. Sonuç şudur: tanık anlatımına güvenerek kurgulanan bir iddia, sözleşmedeki sınırlama nedeniyle dinlenmeyebilir. Bu nedenle uyuşmazlığın ilk gününde sözleşme metni delil rejimi açısından okunmalı, hangi ispat araçlarının kapalı olduğu tespit edilmelidir.
Ticaret Hukukunun Değişmeyen Takvimleri
Şirketler hukukunda bazı talepler, genel zamanaşımı mantığıyla değil, kısa ve katı sürelerle işler. Türk Ticaret Kanunu genel kurul kararlarının iptali için karar tarihinden başlayan kısa bir dava süresi öngörür; bu süre geçtiğinde karar, sakat olsa dahi kural olarak sorgulanamaz hâle gelir. Aynı şekilde azlık haklarının kullanımı, özel denetçi talebi ve bilgi alma taleplerinin de kendi zamansal pencereleri vardır. Dosya açılırken yapılacak ilk çalışma, talebin hangi kalıba girdiğini ve o kalıbın süresini tespit etmektir.
Defter ve Yazışma Delilinin Toplanma Sırası
Şirket içi uyuşmazlıklarda delil çoğunlukla karşı tarafın elindedir. Ticari defterler, yönetim kurulu karar defteri, pay defteri, banka hareketleri ve kurumsal e-posta yazışmaları bu kümenin omurgasını oluşturur. Delil sözleşmesi ispatı belgeye hasrettiyse, bu belgelerin dava açılmadan önce delil tespiti yoluyla güvenceye alınması düşünülmelidir. Kurumsal sistemlere erişimi kesilen ortağın, erişim kesilmeden önce kayıt altına alınmış belgelere sahip olması pratikte belirleyici olur.
Dava Şartı Arabuluculuk ile Sürenin Çakışması
Konusu bir miktar paranın ödenmesi olan ticari alacak ve tazminat taleplerinde arabuluculuk dava şartıdır. Ancak her şirket içi talep bu kapsamda değildir; iptal ve tespit nitelikli talepler ayrı değerlendirilir. Uygulamadaki tipik hata, arabuluculuk sürecinin süreyi durduracağı varsayımıyla kısa dava süresinin tüketilmesidir. Talebin niteliği net değilse, hem süreyi koruyacak hem de dava şartını karşılayacak şekilde paralel bir plan kurmak gerekir.
Uygulama Sırası
- Sözleşmedeki delil, yetki ve tahkim kayıtları birlikte okunur.
- Talep kalemleri, bağlı olduğu süre türüne göre ayrı listelenir.
- Karşı tarafın elindeki belgeler için tespit ya da ibraz talebi planlanır.
- Arabuluculuk gerekliliği talep bazında ayrı ayrı belirlenir.
- Ret ihtimaline karşı alternatif hukuki niteleme hazır tutulur.
Yukarıdaki çerçeve genel bilgilendirme amaçlıdır; şirket yapısı, sözleşme metni ve karar tarihleri sonucu doğrudan değiştirir. Somut uyuşmazlıkta sözleşmenizi ve karar defterinizi bir hukukçuyla birlikte incelemeniz önerilir.