Ortaklar arasındaki uyuşmazlıklar genellikle uzun süre şirket içinde konuşulur, dosyaya ise çok geç taşınır. Oysa Türk Ticaret Kanunu, genel kurul kararlarının iptali gibi temel taleplerde kısa ve hak düşürücü süreler öngörür. Bu rehber, 6102 sayılı Kanun ile TBK çerçevesinde, delil sözleşmesinin ve şirket kayıtlarının süre baskısı altında nasıl yönetileceğini ele alır.
Süreye Bağlı Talepleri Ayırmak
Şirket içi uyuşmazlıklarda talepler iki gruba ayrılır. Genel kurul kararının iptali gibi talepler, karar tarihinden itibaren kısa bir süre içinde dava edilmezse düşer; bu süre kural olarak üç aydır ve toplantıda muhalefet şerhi gibi ek şartlara da bağlıdır. Buna karşılık sorumluluk davaları, bilgi alma ve inceleme hakkına dayalı talepler farklı zamanaşımı rejimine tabidir. İlk yapılacak iş, elinizdeki uyuşmazlığın hangi gruba girdiğini yazılı olarak tespit etmektir.
- Toplantı tutanağına muhalefetin işlenip işlenmediği kontrol edilir.
- Çağrı usulüne ilişkin eksiklikler ayrı bir hukuka aykırılık başlığıdır.
- Yokluk ve butlan iddiaları, iptal süresinden bağımsız biçimde değerlendirilir.
Delil Sözleşmesinin İşlevi ve Sınırı
Ortaklık sözleşmesi, pay sahipleri sözleşmesi veya ticari sözleşmelere konulan delil kayıtları, belirli vakıaların yalnızca belirli araçlarla ispat edileceğini kararlaştırabilir. HMK bu tür anlaşmalara imkân tanır; ancak sınırı vardır: tarafların üzerinde serbestçe tasarruf edemeyeceği konularda ve bir tarafı ispat hakkından tamamen yoksun bırakacak biçimde düzenleme yapılamaz. Uygulamada delil kaydı çoğu zaman şirket defterlerini, elektronik kayıt sistemlerini ve yazılı bildirim usulünü belirlemek için kullanılır.
Ticari Defterler ve Elektronik Kayıtlar
Ticari defterler, usulüne uygun tutulduğunda sahibi lehine de delil oluşturabilen özel bir kategoridir; ancak bu sonuç, defterlerin birbirini doğrulaması ve karşı tarafın aksini gösteren delil sunmaması koşullarına bağlıdır. Bu nedenle uyuşmazlık başlar başlamaz yapılması gereken, defter ve dayanak belgelerin bütünlüklü biçimde tespit edilmesidir. Elektronik ortamdaki kayıtlar için ise erişim yetkisi, değişiklik geçmişi ve kaydın kim tarafından oluşturulduğu ayrıca belgelenmelidir.
Hazırlık Sırası
- Karar tarihleri ve dava süreleri tek tabloda toplanır.
- Esas sözleşme, pay defteri ve genel kurul evrakının güncel örnekleri alınır.
- Delil sözleşmesi hükmü varsa, kapsamı ve geçerliliği önceden değerlendirilir.
- Ticari defterlerin incelenmesine ilişkin talep dilekçede açıkça yazılır.
- Ticari nitelikteki para alacaklarında arabuluculuk dava şartı kontrol edilir.
Geçici Hukuki Koruma
Şirket varlığının veya yönetim yapısının hızla değişebildiği uyuşmazlıklarda, esas dava sonuçlanana kadar durumun korunması gerekebilir. İhtiyati tedbir talebi, hangi zararın hangi işlemle doğacağı somutlaştırılarak istenmelidir. Soyut gerekçelerle sunulan tedbir talepleri genellikle sonuç vermez ve karşı tarafa hazırlık zamanı kazandırır.
Bu metin genel bir yol haritası sunar. Şirket türü, esas sözleşme hükümleri ve karar tarihleri sonucu belirgin biçimde değiştirdiğinden, adım atmadan önce ticaret hukuku alanında hukuki destek alınması önerilir.