Ticari ilişkilerde uyuşmazlık çıktığında tarafların elindeki belgeler değil, o belgelerin ispat gücü belirleyicidir. TTK ve TBK çerçevesinde kurulan sözleşmelerde delil düzeninin önceden kararlaştırılması, sonradan yaşanacak uzun tartışmaları kısaltır. Buna karşılık aynı sözleşmelere yerleştirilen kısa ihbar süreleri, dikkat edilmediğinde hakkın kendiliğinden kaybına yol açar.
Delil Sözleşmesinin İşlevi ve Sınırı
Taraflar, aralarındaki uyuşmazlığın hangi delillerle ispat edileceğini önceden kararlaştırabilir. Belirli bir belgenin kesin delil sayılacağı ya da yalnızca sayılan delillere başvurulabileceği yönündeki anlaşmalar bu kapsamdadır. Sınır ise nettir: tarafların üzerinde serbestçe tasarruf edemeyeceği konularda böyle bir anlaşma sonuç doğurmaz. Ayrıca hazır metinlere tek taraflı yerleştirilen ve karşı tarafın ispat imkânını fiilen ortadan kaldıran hükümler, genel işlem koşulu denetimine takılabilir.
Ticari Defterlerin İki Yönlü Gücü
TTK uyarınca usulüne uygun tutulan ticari defterler, sahibi lehine olduğu kadar aleyhine de delil oluşturur. Bu ikili nitelik, defterlerini eksik veya geç tutan tarafı çifte dezavantajlı hâle getirir: hem kendi kaydına dayanamaz hem karşı tarafın kaydı karşısında savunmasız kalır. Açılış ve kapanış onaylarının yapılıp yapılmadığı, bilirkişi incelemesinde ilk bakılan başlıklardandır.
Bildirim Kanalını Sözleşmede Belirlemek
- Tacirler arasında temerrüde düşürme, fesih ve sözleşmeden dönme bildirimleri için kanun belirli kanallar öngörür
- Kayıtlı elektronik posta adreslerinin sözleşmede karşılıklı yazılması, tebliğ tartışmasını baştan bitirir
- Adres değişikliğinin yazılı bildirilmemesi hâlinde eski adrese yapılan bildirimin geçerli sayılacağı kararlaştırılabilir
- Elektronik yazışmaların hangi hesaplardan yapılacağının belirlenmesi, sonradan yetki tartışmasını önler
Süreye Bağlı Kayıp Doğuran Klozlar
TTK, tacirler arasındaki satışlarda ayıp ihbarı için kısa süreler öngörmüştür. Teslim sırasında açıkça belli olan ayıplar iki gün, muayeneyle ortaya çıkabilecek olanlar sekiz gün içinde bildirilmezse mal kabul edilmiş sayılır. Sözleşmeye eklenen muayene protokolü, numune saklama yükümlülüğü ve fotoğraflı tespit zorunluluğu gibi düzenlemeler, bu kısa sürelerin fiilen kullanılabilmesini sağlar. Aynı biçimde sözleşmede yer alan hakedişe itiraz süreleri de sessiz kalındığında zımni kabul sonucunu doğurur.
Değerlendirme
Delil düzeni sözleşme imzalanırken kurulur, uyuşmazlık çıktığında değil. Burada aktarılanlar genel çerçevedir; sözleşme türü ve tarafların sıfatı sonucu değiştirebileceğinden, metinlerin imzadan önce hukuki incelemeden geçirilmesi önerilir.