Ortaklar arasındaki anlaşmazlıklar çoğu zaman hukuki değil ticari bir kriz olarak başlar; genel kurul kilitlenir, kâr dağıtılmaz, imza yetkileri tek elde toplanır. 6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu ve Türk Borçlar Kanunu çerçevesinde bu uyuşmazlıkların bir kısmı tahkim yoluyla, bir kısmı ise yalnızca mahkemede çözülebilir. Bu rehber, tahkim ile dava arasındaki tercihin hangi verilere dayanması gerektiğini ve süreçte hangi takvimin tutulacağını anlatır.
Önce Sorulacak Soru: Uyuşmazlık Tahkime Elverişli mi?
Esas sözleşmede veya ortaklar sözleşmesinde tahkim şartı bulunması tek başına yeterli değildir. Şirketler hukukunda bazı talepler yapıları gereği mahkemenin görev alanındadır; genel kurul kararlarının iptali, fesih ve tasfiye gibi sonuçları üçüncü kişileri de etkileyen istemlerde tahkim şartının kapsamı ayrıca tartışılır. Bu nedenle dosya açılmadan önce talep kalemleri tek tek ayrıştırılmalı, tahkime elverişli olanlar ile olmayanlar ayrı listelenmelidir.
Tahkim Şartının Metin Denetimi
- Şart kimleri bağlıyor: yalnızca imzalayan ortakları mı, sonradan pay devralanları da mı?
- Hakem sayısı, seçim usulü ve dilin belirlenmiş olup olmadığı
- Kurumsal tahkim mi, ad hoc tahkim mi öngörülmüş
- Şartın geçersiz sayılması hâlinde başvurulacak yedek çözüm yolunun yazılıp yazılmadığı
Bu denetim atlandığında en sık karşılaşılan sonuç, aylar süren bir yargılamanın sonunda dosyanın yetkisizlik ya da görev nedeniyle reddedilmesidir.
Süre Planında İki Ayrı Saat
Şirketler hukukunda takvim iki katmanlıdır. Birinci katman, genel kurul veya yönetim kurulu kararının alındığı ve pay sahibine bildirildiği tarihten işleyen kanuni başvuru süreleridir. İkinci katman, tahkim usulünün kendi iç süreleridir: hakem seçimi, cevap dilekçesi, delil sunumu ve nihai karar için öngörülen zaman dilimleri. Kanuni süre kaçırıldığında tahkim usulünün esnekliği bunu telafi etmez.
Uzlaşma Masasını Şirketin Nakit Akışıyla Okumak
Ortaklar arası uyuşmazlıkta sulh, çoğu zaman pay devri, kâr dağıtım taahhüdü veya çıkma bedeli üzerinde kurulur. Kararı verirken şirketin bilanço ve nakit akış tablosu, devam eden ihaleler, banka kredilerindeki değişiklik kayıtları ve kilit personel sözleşmeleri birlikte değerlendirilmelidir. Uzun süren bir tahkim, şirket değerini uyuşmazlığın kendisinden daha fazla aşındırabilir; buna karşılık aceleyle imzalanan bir çıkış protokolü, gizli değerleri karşı tarafa bırakabilir.
Kapanış
Yukarıdaki çerçeve tipik senaryolar için yol göstericidir; sözleşme metniniz, pay yapısı ve uyuşmazlığın konusu sonucu değiştirebilir. Tahkim ya da dava tercihinden önce ticaret hukuku alanında çalışan bir meslek mensubuyla belgeleri gözden geçirmeniz önerilir.