Ortaklar arasındaki uyuşmazlıklarda dosyanın hangi mahkemede görüleceği ve dava öncesi arabuluculuğun zorunlu olup olmadığı, talebin türüne göre değişir. Aynı ortaklık ilişkisinden doğan iki talep, farklı usul yollarına tabi olabilir. Bu rehber bu ayrımı netleştirmeyi amaçlar.
Talebi Doğru Adlandırmak
Şirket içi uyuşmazlıklarda ilk adım, istenen sonucun hukuki niteliğini belirlemektir. TTK kapsamında sık karşılaşılan talepler şunlardır:
- Genel kurul kararının iptali veya butlanının tespiti
- Yönetim organı üyelerine karşı sorumluluk davası
- Haklı sebeple fesih veya ortaklıktan çıkma ve çıkarma
- Kâr payı alacağının tahsili
- Özel denetçi atanması ve bilgi alma hakkının kullanılması
Bu taleplerin bir kısmı hak düşürücü süreye tabidir; örneğin genel kurul kararının iptali istemi, karar tarihinden itibaren işleyen kısa bir süre içinde ileri sürülmelidir. Süresi geçen bir iptal talebinin, butlan iddiasına dönüştürülüp dönüştürülemeyeceği ayrıca değerlendirilir.
Dava Şartı Arabuluculuk Hangi Taleplerde Aranır
Konusu bir miktar paranın ödenmesi olan alacak ve tazminat taleplerinde ticari dava şartı olarak arabuluculuğa başvurulması gerekir. Buna karşılık iptal, tespit veya fesih gibi eda niteliği taşımayan talepler bu kapsamda değildir. Karma dilekçelerde, yani hem kâr payı alacağı hem karar iptali istenen dosyalarda, yalnızca para talebi yönünden dava şartının yerine getirilmemiş olması, o talebin usulden reddine yol açar. Bu nedenle dilekçe hazırlanmadan önce talepler bu ölçüte göre ayrıştırılmalıdır.
Yetki: Şirket Merkezi Kuralı ve İstisnaları
Ortaklık ilişkisinden doğan davalarda kural olarak şirket merkezinin bulunduğu yer mahkemesi yetkilidir ve bu yetki bazı talepler bakımından kesin niteliktedir. Kesin yetki söz konusu olduğunda, esas sözleşmedeki veya ortaklar arası sözleşmedeki farklı bir yetki kaydı sonuç doğurmaz. Buna karşılık ortaklar arasındaki, ortaklık sıfatından bağımsız 6102 dışı borç ilişkilerinde TBK ve genel yetki kuralları uygulanır. Görev bakımından ise asliye ticaret mahkemesi görevlidir; ticaret mahkemesi bulunmayan yerlerde asliye hukuk mahkemesi bu sıfatla bakar.
Delil Erişiminin Baştan Planlanması
Ortaklık uyuşmazlıklarında belgelerin büyük bölümü şirket nezdindedir ve karşı taraf bunları kendiliğinden sunmaz. Bu nedenle:
- Ticaret sicilinden alınabilecek kayıtlar önceden temin edilmelidir
- Genel kurul ve yönetim kurulu karar defterlerinin ilgili sayfaları talep edilmelidir
- Pay defteri kayıtları ile fiili ortaklık yapısı karşılaştırılmalıdır
- Bilgi alma ve inceleme hakkının kullanıldığı, yazılı olarak belgelenmelidir
- Delil tespiti yoluna gidilip gidilmeyeceği, kayıtların değiştirilme riski gözetilerek kararlaştırılmalıdır
Geçici Koruma Talepleri
Genel kurul kararının iptali istemiyle birlikte kararın yürütülmesinin geri bırakılması istenebilir. Bu talep, kararın uygulanması halinde doğacak sonucun geri döndürülemez olduğu hallerde anlam kazanır; sermaye artırımı, pay devri veya tasfiye kararları bu bakımdan öne çıkar.
Bu açıklamalar genel çerçeveyi anlatmaktadır. Şirket türü, esas sözleşme hükümleri ve talebin niteliği usul yolunu değiştirebileceğinden, dava öncesinde bir ticaret hukuku vekiliyle çalışmanız yararlı olur.