Ortaklar arasındaki çekişmelerde tartışma çoğu zaman esasa girmeden önce yetki itirazıyla başlar. Dava yanlış yerde açıldığında dosya esastan incelenmeden gönderilir ve bu arada süreye bağlı talepler zarar görebilir. 6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu (TTK) şirket uyuşmazlıklarının çerçevesini, 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu ortaklar arası sözleşmesel ilişkileri düzenler. Bu rehber, yetki ve görev tartışmasına ve yanlış merciye başvurmanın doğurduğu süre riskine odaklanır.
Önce Görev, Sonra Yetki
Görev, uyuşmazlığın hangi tür mahkemede görüleceğini; yetki ise hangi yerdeki mahkemede görüleceğini belirler. Ticari şirket ilişkilerinden doğan uyuşmazlıklar kural olarak ticaret mahkemelerinin görev alanındadır. Görev kuralları kamu düzenindendir ve taraflar anlaşarak değiştiremez; yetki ise sınırlı hâllerde sözleşmeyle belirlenebilir. Bu ayrım gözden kaçtığında, geçerli sayılan bir yetki sözleşmesi görev sorununu çözmez.
Uyuşmazlık Türüne Göre Adres Değişir
- Genel kurul kararının iptali: şirket merkezinin bulunduğu yer belirleyicidir ve dava süresi kısadır
- Yönetim kurulu üyelerinin sorumluluğuna dayalı talepler: şirket merkezi esas alınır
- Ortaklıktan çıkma, çıkarılma ve haklı sebeple fesih: şirket merkezi eksenlidir
- Pay devri sözleşmesinden doğan alacak: sözleşme ilişkisine göre farklı bir yer gündeme gelebilir
- Sözleşmede tahkim şartı varsa mahkeme yolu baştan kapanmış olabilir
Sözleşmedeki Yetki ve Tahkim Şartını Dava Öncesi Okuyun
Pay sahipleri sözleşmesi, ortaklık sözleşmesi veya hisse devir sözleşmesindeki uyuşmazlık çözüm maddesi, dava açılmadan önce okunması gereken ilk metindir. Tahkim şartı geçerliyse mahkemeye açılan dava, karşı tarafın ilk itirazı üzerine usulden reddedilir ve bu sırada süreye bağlı iptal talepleri geri dönülemez biçimde zarar görebilir.
Kısa Süreli Taleplerde Öncelik Sırası
Genel kurul kararlarının iptali gibi dar zamanlı talepler bekletilemez. Böyle bir dosyada doğru sıralama şudur: önce süreye bağlı talep, doğru mahkemede ve zamanında açılır; ardından tazminat veya alacak nitelikli talepler ayrı dosyada yürütülür. Hepsini tek dilekçede toplama isteği, çoğu zaman yetki tartışmasını büyütür.
Yetki İtirazına Hazırlıklı Olun
Karşı taraf yetki itirazını ilk itiraz olarak, süresinde ve hangi mahkemenin yetkili olduğunu göstererek ileri sürmek zorundadır. Bu yükümlülüğe uyulmadığında itiraz sonuç doğurmaz. Davacı tarafta ise ticaret sicil kayıtları, merkez adresini gösteren güncel belge ve sözleşmenin ilgili maddesi dilekçeye baştan eklenmelidir.
Bu metin genel bilgilendirme niteliğindedir. Şirketin türü, sicildeki merkez adresi ve sözleşmedeki uyuşmazlık maddesi izlenecek yolu değiştirebileceğinden, dava dilekçesini vermeden önce belgelerin bir hukukçu tarafından incelenmesi önerilir.