Ticari ilişkilerde uyuşmazlığın nerede görüleceği sorusu, çoğu zaman uyuşmazlık doğduktan sonra fark edilir. Oysa yetki, sözleşmenin imzalandığı gün belirlenen bir maliyet kalemidir. Bu rehber, TTK ve TBK çerçevesinde yetki kaydının nasıl kurulacağını ve yanlış merciye başvurmanın doğurduğu süre kaybını konu alır.
Yetki kaydı ne zaman işler, ne zaman işlemez
6102 sayılı Kanun anlamında tacir sıfatını taşıyan taraflar arasında yetki sözleşmesi kural olarak geçerlidir. Ancak karşı taraf tüketici konumundaysa ya da ilişki iş hukuku alanına giriyorsa, sözleşmeye yazılan yetki kaydı beklenen sonucu doğurmaz. Metin hazırlanırken sorulacak ilk soru, karşı tarafın sıfatının ne olduğudur.
Tahkim şartı ile yetki şartını ayırmak
Uygulamada iki kurum sıklıkla birbirine karıştırılır. Yetki kaydı, davanın hangi yer mahkemesinde görüleceğini belirler; tahkim şartı ise uyuşmazlığı devlet yargısının dışına taşır. İkisinin aynı maddede birbiriyle çelişecek şekilde yazılması, uyuşmazlık anında ayrı bir ön mesele doğurur ve esas tartışma başlamadan aylar kaybedilir. Bir sözleşmede yalnızca biri tercih edilmeli, tercih net cümlelerle yazılmalıdır.
İhtar, temerrüt ve ticari defterlerin ispat gücü
Ticari uyuşmazlıkta iddianın kaderi çoğu zaman defter ve belge düzenine bağlıdır. TTK, usulüne uygun tutulan ticari defterlere belirli koşullarda ispat değeri tanır; ancak bu değer, defterlerin açılış ve kapanış işlemlerinin tamamlanmış olmasına bağlıdır. Aşağıdaki üçlü birlikte kontrol edilmelidir:
- Faturaların tebliği ve süresinde itiraz edilip edilmediği
- Cari hesap mutabakatlarının imzalı nüshaları
- Temerrüde düşüren ihtarın içeriği ve tebliğ belgesi
Süreye bağlı hakların sözleşmeye yansıtılması
Ticari satımda ayıp ihbarı, sözleşmeden dönme veya bedelden indirim gibi seçimlik haklar süreye bağlıdır ve bu süreler geçtiğinde hak yalnızca zayıflamaz, bütünüyle düşebilir. Sözleşme metnine muayene ve ihbar prosedürünün açık yazılması, taraflar arasında sonradan çıkacak ne zaman haber verildi tartışmasını baştan kapatır.
İmza öncesi kısa kontrol listesi
- Taraf sıfatları ve temsil yetkisinin belgesi kontrol edildi mi
- Yetki ya da tahkim tercihinden yalnızca biri yazıldı mı
- Bildirimlerin hangi adrese ve hangi yolla yapılacağı belirlendi mi
- Ayıp ihbarı ve mutabakat prosedürü takvimlendirildi mi
- Cezai şart ile tazminat talebinin ilişkisi açıkça düzenlendi mi
Buradaki değerlendirmeler genel niteliktedir. Sözleşmenin konusu, tarafların yerleşim yeri ve iş modeli sonucu değiştirebileceğinden, metni imzalamadan önce hukuki görüş almanız faydalı olur.