Ticari sözleşmelerde tahkim şartı çoğu zaman metnin sonuna eklenen standart bir cümle olarak kalır. Uyuşmazlık çıktığında ise bu tek cümle, hangi merciin yetkili olduğundan kararın icra edilebilirliğine kadar her şeyi belirler. Kötü kurgulanmış bir tahkim şartı, hem devlet mahkemesinde hem hakem önünde yol tıkayabilir. Bu rehber, TTK ve 6102 sayılı Kanun ile TBK ekseninde tahkim şartının kurulması ve karar sonrası aşamanın yönetimini ele alır.
Geçerli ve İşler Bir Tahkim Şartının Unsurları
- Uyuşmazlığın tahkime götürüleceği iradesinin açık ve tereddütsüz yazılması
- Hakem sayısı ve seçim usulünün belirlenmesi
- Tahkim yeri ve yargılama dilinin gösterilmesi
- Kurumsal tahkim tercih ediliyorsa kurumun ve kurallarının adıyla belirtilmesi
- Uygulanacak maddi hukukun ayrıca kararlaştırılması
Hem mahkemenin hem hakemin yetkili olduğunu söyleyen ikircikli ifadeler, uygulamada en çok tartışma yaratan hükümlerdir. Aynı şekilde tahkime elverişli olmayan konuların şart kapsamına alınması, kararın sonradan sakatlanmasına yol açabilir.
Uyuşmazlık Çıktığında İlk Kontroller
Karşı taraf tahkim şartına rağmen mahkemede dava açmışsa, tahkim itirazının ilk itiraz olarak ve süresinde ileri sürülmesi gerekir. Bu itirazın esasa cevapla birlikte ve zamanında yapılmaması, tahkim şartından zımnen vazgeçildiği sonucunu doğurabilir. Buna karşılık ihtiyati tedbir ve ihtiyati haciz talepleri bakımından mahkemeye başvurulması, kural olarak tahkim şartından vazgeçme anlamına gelmez.
Karar Sonrası: İptal Davası Takvimi
Hakem kararına karşı istinaf niteliğinde bir esas incelemesi bulunmaz; öngörülen yol, sınırlı sebeplere dayanan iptal davasıdır. Bu davanın açılması için kanunda kısa bir süre öngörülmüştür ve süre kararın taraflara bildirilmesiyle işlemeye başlar. Sürenin kaçırılması, kararın esas yönünden sakat olduğu iddiasını kural olarak dinletilemez hale getirir.
- Kararın tebliğ tarihi ve tebliğ biçimi ilk gün kayıt altına alınır.
- İptal sebepleri sınırlı sayıda olduğundan, iddialar bu sebeplerle eşleştirilerek yazılır.
- Usule ilişkin itirazların yargılama sırasında tutanağa geçirilmiş olup olmadığı kontrol edilir.
- Kararın icrası ihtimaline karşı tedbir talebi eşzamanlı değerlendirilir.
- Yabancılık unsuru varsa tanıma ve tenfiz rejimi ayrıca planlanır.
Yargılama Sırasında Tutulacak İzler
İptal aşamasında öne sürülebilecek iddiaların önemli bölümü, tahkim yargılaması sırasında itiraz edilmiş olmasını gerektirir. Hakem seçimine, usule veya delil sunma imkânına ilişkin bir sakatlık fark edildiğinde bunun o an tutanağa geçirilmesi, sonraki aşamanın tek dayanağı olabilir.
Burada anlatılanlar genel bir çerçeve sunar. Sözleşmenizin metni ve uyuşmazlığın niteliği farklı bir yol gerektirebileceğinden, tahkim şartı yazılmadan ya da karara karşı adım atılmadan önce hukuki destek alınması yerinde olur.