Kambiyo senetleri, hızlı tahsil imkânı sağladığı kadar hızlı hak kaybı da doğurur. İbraz, protesto ve zamanaşımı süreleri geçtikçe elinizdeki belgenin hukuki niteliği değişir; senet aynı senet olarak kalsa da başvurulabilecek yol daralır. Bu rehber, TTK ve TBK ekseninde çek ve senet dosyasının zaman çizelgesini kurar.
İbraz ve Protesto Anını Kayda Geçirmek
Çekte ibraz süresi, düzenleme yeri ile ödeme yerinin aynı olup olmamasına göre farklılaşır ve süresinde ibraz edilmeyen çekte hamilin başvurabileceği kişiler daralır. Bonoda ise vade tarihi ile ödememe protestosunun düzenlenme tarihi belirleyicidir. Bankaca verilen karşılıksızdır şerhi, ibraz tarihinin ispatı bakımından dosyanın en değerli belgesidir ve aslı saklanmalıdır.
Kambiyo Takibinde İtiraz Süresi
Kambiyo senetlerine özgü haciz yoluyla takipte borçlunun itiraz süresi kısadır ve itiraz kural olarak takibi kendiliğinden durdurmaz. Borca itiraz ile imzaya itiraz farklı sonuçlar doğurur; imza inkârı hâlinde inceleme usulü değişir ve haksız çıkma hâlinde ek yaptırım gündeme gelir. Takip talebinin türü, ödeme emrinin başlığından doğrulanmalıdır.
Ticari Alacakta Arabuluculuk Dava Şartı
Konusu bir miktar paranın ödenmesi olan alacak ve tazminat talepli ticari davalarda, dava açmadan önce arabulucuya başvurulmuş olması dava şartıdır. Ancak bu şart, kambiyo senedine dayalı icra takibi ile icra mahkemesinde görülecek itirazın kaldırılması gibi işler bakımından aynı şekilde işlemez. Alacağın hangi yoldan takip edileceği bu nedenle en başta belirlenmelidir; yanlış yol seçimi hem süre hem masraf kaybı yaratır.
Zamanaşımı Dolduğunda Senet Ne İfade Eder
Kambiyo vasfına bağlı zamanaşımı dolduğunda senede dayalı özel takip yolu kapanır, fakat belge tümüyle değersiz hâle gelmez. Temel ilişkiye dayalı alacak davası veya sebepsiz zenginleşme istemi koşulları varsa gündeme gelebilir. Bu ikinci yollar daha uzun sürer ve ispat yükü ağırlaşır; bu nedenle asıl hedef, kambiyo sürelerinin hiç kaçırılmamasıdır.
Belge Setinin Kronolojik Kurulması
- Senedin aslı, arka yüzündeki cirolar ve varsa aval kaydı
- Banka ibraz kaydı ve karşılıksız işlemi belgesi
- Cari hesap ekstresi, fatura ve irsaliye gibi temel ilişki belgeleri
- Gönderilen ihtarnameler ve tebliğ şerhleri
- Ödeme, kısmi ödeme veya borç ikrarı içeren yazışmalar
Ticari alacak dosyalarında birkaç günlük gecikme, elinizdeki hukuki araçları kalıcı olarak değiştirebilir. Senedin vadesi yaklaştığında ibraz planını hazırlamak ve takip yolunu önceden belirlemek, sonradan yapılacak düzeltmelerden çok daha etkilidir; belirsizlik hâlinde bireysel hukuki değerlendirme alınmalıdır.