Kambiyo senetleri hızlı tahsil imkânı sağlar; ancak bu hız, hak sahibine sıkı süre ve şekil şartları yükler. TTK ve TBK çerçevesinde çek ve bononun ibraz edilmesi, protesto işlemleri ve takibe itiraz süreleri gün hesabıyla işler. Bu rehber, ticari alacağın kambiyo yoluyla takibinde zaman ve ispat konularının birlikte planlanmasını konu alır.
Senedin Şekil Şartlarını Baştan Denetleyin
Bir belgenin kambiyo senedi sayılabilmesi kanunda sayılan unsurları taşımasına bağlıdır. Bono bakımından kayıtsız şartsız ödeme vaadi, düzenleme tarihi, düzenleyenin imzası ve senet adının metinde geçmesi gibi unsurlar eksikse, belge kambiyo senedi vasfını yitirir. Bu durumda kambiyo takibi yapılamaz; alacak yalnızca genel hükümlere göre istenebilir. Takip başlatılmadan önce yapılan bu denetim, sonradan takibin iptaliyle sonuçlanacak bir hatayı önler.
İbraz Süreleri ve Sonuçları
Çek görüldüğünde ödenir ve ibraz süreleri düzenleme yeri ile ödeme yerine göre değişir: aynı yerde düzenlenip ödenecekse süre on gün, farklı yerlerde ise bir ay olarak uygulanır. Süresinde ibraz edilmeyen çekte hamil, cirantalara başvuru hakkını kaybeder. Bonoda ise vade türüne göre ibraz ve protesto işlemleri farklılık gösterir. Bu tarihlerin kaçırılması alacağın tamamen yok olması anlamına gelmese de, başvurulabilecek borçlu çevresini daraltır.
Delil Sözleşmesinin İşlevi
Taraflar, aralarındaki ilişkiden doğacak uyuşmazlıkta hangi delillerle ispat yapılacağını sözleşmeyle kararlaştırabilir. Ticari ilişkilerde sıkça görülen bu düzenleme, örneğin defter kayıtlarının veya belirli elektronik kayıtların münhasır delil sayılacağını öngörebilir. Ancak delil sözleşmesi sınırsız değildir; tarafın kanunî delillere başvurmasını tamamen imkânsız kılan ya da ispat hakkını ölçüsüz biçimde ortadan kaldıran kayıtlar geçerli sayılmaz. Senet dışındaki temel ilişkinin tartışıldığı hâllerde bu sözleşmenin kapsamı ayrıca yorumlanır.
Kambiyo Takibine İtirazda Dar Pencere
Kambiyo senetlerine mahsus haciz yoluyla takipte borca ve imzaya itiraz, genel takipten farklı olarak icra dairesine değil icra mahkemesine yapılır ve süre yalnızca beş gündür. Üstelik itiraz kural olarak takibi kendiliğinden durdurmaz; durdurma için mahkemeden karar alınması gerekir. Bu iki fark, uygulamada en çok hak kaybı yaratan noktadır.
Zamanaşımının Kesilmesi
- Takip talebi, dava açılması ve borçlunun borcu ikrar etmesi zamanaşımını keser.
- Kısmî ödeme alındığında bu ödemenin belgelenmesi, yeni sürenin başlangıcını gösterir.
- Zamanaşımına uğrayan senet, sebepsiz zenginleşme hükümlerine dayalı talep için hâlâ delil değeri taşıyabilir.
Ticari alacaklarda bir günlük gecikme, senedin sağladığı üstün takip imkânını ortadan kaldırabilir. İbraz, protesto ve itiraz tarihlerinin tek tabloda izlenmesi bu riski azaltır. Senedin geçerliliği veya takip yolu konusunda tereddüt varsa, işlem yapılmadan önce ticaret hukuku alanında bir hukukçuya başvurulmalıdır.