Ticari ilişkinin sözleşmesinde tahkim şartı bulunması, taraflar arasındaki her uyuşmazlığın hakem önüne gideceği anlamına gelmez. Özellikle çek ve senet gibi kambiyo senetlerine dayanan taleplerde, senedin kendine özgü hukuku ile sözleşmedeki tahkim şartı çoğu zaman farklı yönlere işaret eder. Bu rehber o kesişimi çözer.
Senet Sözleşmeden Bağımsızdır
Kambiyo senedi kayıtsız şartsız bir borç ikrarı içerir ve temel ilişkiden soyutlanmıştır. Bu nedenle senet hamili, sözleşmedeki tahkim şartına rağmen kambiyo senetlerine mahsus haciz yoluyla takip başlatabilir. Buna karşılık borçlu, temel ilişkiye dayanan def ileri sürdüğünde tartışma yeniden sözleşme alanına, dolayısıyla tahkim şartının kapsamına kayabilir. Strateji bu ikiliğin farkında kurulmalıdır.
Tahkim İtirazı Ne Zaman İleri Sürülür
- Tahkim itirazı bir ilk itirazdır; cevap dilekçesinde ve süresinde ileri sürülmezse mahkemenin yetkisi kabul edilmiş sayılır.
- Tahkim şartının yazılı olması ve kapsamının açık biçimde belirlenmiş olması aranır.
- Şartın hangi uyuşmazlıkları kapsadığı dar yorumlandığında, senet alacağı kapsam dışında kalabilir.
- İcra takibine itiraz ile tahkim itirazı farklı usullerde ve farklı mercilere yöneltilir; ikisi karıştırılmamalıdır.
Senedin Kendi Süreleri İşlemeye Devam Eder
Tahkim yolu tercih edilse dahi kambiyo hukukundan doğan süreler kendi akışını sürdürür. Çekte ibraz süreleri düzenlendiği ve ödeneceği yere göre farklıdır; ibraz edilmeyen çekte müracaat hakkı bakımından sorun doğar. Senette ise vade, protesto ve müracaat borçlularına başvuru düzeni ayrı işler. Tahkim heyetinin kurulmasını beklerken bu sürelerin kaçırılması, esasa girilmeden hak kaybına yol açar.
Hakem Kararının Sonrası
- Hakem kararına karşı iptal davası, kanunda öngörülen kısa süre içinde açılır ve sınırlı sebeplere dayanır.
- İptal sebepleri esasın yeniden incelenmesini sağlamaz; bu beklentiyle kurulan savunma sonuçsuz kalır.
- Karara icra edilebilirlik kazandırılması ayrı bir talep gerektirir.
- Yabancılık unsuru varsa tanıma ve tenfiz süreci ayrıca planlanmalıdır.
Sözleşme Yazarken Alınacak Önlemler
Türk Ticaret Kanunu ve Türk Borçlar Kanunu çerçevesinde hazırlanan sözleşmelerde tahkim şartı yazılırken, kambiyo senedine bağlanan ödemelerin şart kapsamında olup olmadığı açıkça belirtilmelidir. Ayrıca hakem sayısı, tahkim yeri ve uygulanacak usul kuralları belirlenmemişse, uyuşmazlık çıktığında tarafların ilk tartışması esas hakkında değil, tahkimin nasıl yürüyeceği hakkında olur ve bu tartışma aylar alır.
Yukarıdaki değerlendirmeler genel bilgilendirme niteliğindedir. Senedin türü, sözleşme metni ve tarafların ticari sıfatı sonucu doğrudan etkilediğinden, takip veya tahkim başvurusu öncesinde belgelerin hukukçu tarafından incelenmesi önerilir.