Kambiyo senedine dayanan alacaklarda dosyanın kaderi, çoğu zaman takip açılmadan önce yapılan iki kontrolde belirlenir: senedin kambiyo vasfını taşıyıp taşımadığı ve başvurunun hangi merci önünde yapılacağı. TTK ve 6102 sayılı Kanun sistematiğinde şekil şartlarındaki bir eksiklik senedi adi belgeye dönüştürebilir; yetki hatası ise süre içinde yapılmış bir girişimi bile sonuçsuz bırakabilir.
Şekil Şartı Denetimi
Senet metninde bulunması gereken unsurlar tek tek işaretlenmelidir: senedin türünü gösteren ibare, kayıtsız şartsız ödeme vaadi veya emri, lehtar, düzenleme tarihi ve yeri ile imza. Düzenleme tarihi bulunmayan ya da sonradan doldurulduğu iddia edilen senetlerde tartışma, senedin geçerliliğinden çok anlaşmaya aykırı doldurma iddiasına kayar. Çekte ise ibraz süresi ve karşılıksız işlemi görme kaydı, hem takip hem de ceza boyutu bakımından belirleyicidir.
Yetki: Üç Ayrı Soru
- Hangi icra dairesi? Kambiyo senetlerine özgü takipte alacaklının seçebileceği yer seçenekleri, senedin ödeme yeri ve borçlunun yerleşim yeri üzerinden belirlenir.
- Hangi mahkeme? Takibe itiraz sonrası açılacak davalarda görev ticaret mahkemesi ile asliye hukuk mahkemesi arasında; takip işlemlerine yönelik başvurularda ise icra mahkemesi lehine değişir.
- Sözleşmedeki yetki kaydı geçerli mi? Tacirler arasındaki yetki sözleşmesi ile tüketici konumundaki kişilere karşı ileri sürülen kayıtların hükmü aynı değildir.
İtiraz ve Şikâyette Farklı Takvimler
Kambiyo takibinde borca itiraz, imzaya itiraz ve şikâyet farklı hukuki niteliktedir; her biri kendi süresine ve merciine tabidir. İmzaya itiraz edilmemesi, sonraki aşamada imza incelemesi talebini kural olarak dinletilemez hâle getirir. Aynı şekilde senedin kambiyo vasfını taşımadığı yönündeki itirazın süresinde ve doğru merci önünde ileri sürülmemesi, sonradan telafisi güç bir kayıp yaratır.
Alacaklı Cephesinde Zamanaşımı
- Senedin türüne göre işleyen zamanaşımı süreleri farklıdır ve müracaat borçluları bakımından ayrıca hesaplanır.
- Ciro zinciri kesintisiz olmalı; zincirdeki boşluk hamilin hak sahipliğini tartışmalı kılar.
- Protesto veya ibraz kaydının usulüne uygun tutulmaması, müracaat hakkını sınırlayabilir.
- Zamanaşımına uğramış senet, sebep ilişkisine dayalı alacak davasında delil olarak değerlendirilebilir.
Takip Öncesi Kısa Hazırlık
Senedin ön ve arka yüzünün taranması, teslim ilişkisine dair yazışmaların derlenmesi ve varsa temel ilişkiye ait fatura veya sözleşmenin dosyaya konması, itiraz hâlinde açılacak davada zaman kazandırır.
Bu metin genel bilgilendirme amaçlıdır. Senedinizin türü ve tarafların sıfatı yetkili merciyi ve süreleri değiştirebileceğinden, takip başlatmadan önce senedin bir hukukçu tarafından incelenmesi yerinde olur.