Ticari sözleşmelerin ihtilaf bölümüne konulan delil kayıtları, uyuşmazlık çıkmadan önce fark edilmez; çıktığında ise tarafların elini doğrudan belirler. TTK, TBK ve 6102 sayılı Kanunun ticari hükümleri çerçevesinde, hangi belgenin delil olarak kullanılabileceği çoğu zaman sözleşme imzalanırken belirlenmiş olur.
Sözleşmedeki Delil Kaydını Okumak
İhtilaf çıktığında atılacak ilk adım dilekçe yazmak değil, sözleşmenin ispat ve bildirim maddelerini yeniden okumaktır. Bu maddeler genellikle üç şeyi düzenler: hangi kayıtların kesin delil sayılacağı, bildirimlerin hangi adres ve kanaldan yapılacağı, ihtilafın hangi merci önünde çözüleceği. Tacirler arasında elektronik yazışmaların ve ticari defterlerin delil değeri özel bir yer tutar; ancak defterlerin usulüne uygun tutulmuş ve tasdik edilmiş olması şartı gözden kaçırılmamalıdır.
İhtar Aşamasının Belirleyiciliği
Ticari ilişkide temerrüdün, ayıp bildiriminin ve fesih iradesinin ne zaman ve nasıl bildirildiği, çoğu uyuşmazlığın merkezindedir. Sözleşmede kararlaştırılan bildirim kanalı dışında yapılan bir ihtar, karşı tarafça usulsüz sayılabilir. Bu nedenle bildirim yapılırken şu kontroller yapılmalıdır:
- Adres sözleşmedeki tebligat adresi ile aynı mı, değişiklik bildirilmiş mi
- Kayıtlı elektronik posta kullanımı zorunlu tutulmuş mu
- İhtar metni talep edilen edimi ve süreyi açıkça gösteriyor mu
- Muayene ve ayıp bildirimi için öngörülen süreler içinde kalınmış mı
Delil Sözleşmesinin Sınırları
Taraflar ispat araçlarını sözleşmeyle şekillendirebilir; ancak bu serbestlik sınırsız değildir. Bir tarafın ispat hakkını kullanılamaz hale getiren, tümüyle karşı tarafın tek yanlı kayıtlarına bağlayan düzenlemelerin geçerliliği tartışılır. Ayrıca kesin delil olarak kararlaştırılan kaydın gerçekten mevcut ve erişilebilir olması gerekir; sistem kayıtlarına dayanan bir hükümde, kayıtların saklama süresi sözleşme süresinden kısaysa hüküm pratikte işlemez hale gelir.
Arabuluculuk ve Dava Kararı
Konusu para alacağı olan ticari davalarda arabuluculuk dava şartıdır. Bu aşama bir formalite olarak görülmemeli, tarafın delil durumunu test ettiği bir ön değerlendirme olarak kullanılmalıdır. Görüşme öncesinde delil sözleşmesinin kapsamı netleştirildiğinde, tarafın müzakeredeki gerçek pozisyonu da netleşir. Anlaşma sağlanırsa, düzenlenecek belgede alacağın kapsamı, ödeme takvimi ve karşılıklı ibra ifadeleri açık yazılmalıdır.
İhtilaf Öncesi Hazırlık
- Sözleşme ve ekleri, imza tarihleri ile birlikte tek dosyada toplanır.
- Sipariş, sevk ve fatura zinciri karşılıklı olarak eşleştirilir.
- Cari hesap mutabakatları ve karşı tarafın kabul yazıları saklanır.
- Elektronik yazışmalar bağlamı bozulmadan arşivlenir.
- Zamanaşımı ve bildirim süreleri tek takvimde izlenir.
Bu rehber ticari uyuşmazlıklara genel bir bakış sunmaktadır. Sözleşme metnindeki özel hükümler sonucu değiştirebileceğinden, ihtilaf çıkmadan önce sözleşmenizin ispat ve bildirim maddelerinin gözden geçirilmesi yerinde olur.