Ticari uyuşmazlıklarda davanın esasına girilmeden önce çoğu zaman bir başka soru yanıtlanır: dava doğru mahkemede mi açıldı? TTK (6102) ve TBK ekseninde kurulan sözleşmelerde yetki maddeleri, tacirlerin sıkça imzaladığı ama gerektiğinde işletmeyi unuttuğu hükümlerdir. Bu yazı, yetki itirazının nasıl ve ne zaman ileri sürüleceğini ele alıyor.
Sözleşmedeki Yetki Maddesi Her Zaman Geçerli midir?
Tacirler arasında yapılan yetki anlaşmaları kural olarak geçerlidir; ancak bu kural sınırsız değildir. Kesin yetki kuralının bulunduğu uyuşmazlıklarda taraf iradesi sonucu değiştirmez. Ayrıca sözleşmenin bir tarafı tacir değilse, örneğin tüketici sıfatı taşıyorsa, standart yetki maddesinin işletilmesi tartışmalı hâle gelir. İtiraz hazırlanırken ilk kontrol, maddenin bu sınırlara takılıp takılmadığıdır.
İtirazın Zamanı: Kaçırılırsa Geri Dönüşü Yok
Yetki itirazı, esasa cevaptan önce ve ilk itiraz olarak ileri sürülmelidir. Cevap dilekçesinde esasa girip yetki konusunu sonraya bırakmak, çoğu dosyada itirazın dinlenmemesi sonucunu doğurur. İtirazda yalnızca mahkeme yetkisiz demek de yeterli değildir; hangi mahkemenin yetkili olduğunun açıkça gösterilmesi gerekir. Bu ayrıntı, uygulamada esastan reddedilen itirazların önemli bir kısmının sebebidir.
İtirazı Destekleyen Belgeler
- Sözleşmenin imzalı asıl nüshası ve varsa ek protokoller.
- Yetki maddesinin sonradan değiştirilip değiştirilmediğini gösteren yazışmalar.
- Faturaların arkasındaki kayıtlarla sözleşme hükmü arasındaki ilişkiyi gösteren belgeler.
- Şirketin ticaret sicilindeki merkez adresi ve varsa şube kayıtları.
Tahkim Şartı Ayrı Bir Tartışmadır
Sözleşmede tahkim şartı varsa mesele yetki değil, yargı yolu tartışmasıdır ve farklı bir usule tabidir. Tahkim şartını yetki itirazı gibi ele almak, itirazın niteliğinin yanlış anlaşılmasına ve sonuç alınamamasına yol açabilir. Metinde hem yetkili mahkeme hem tahkim öngörülmüşse, hükümler arasındaki çelişkinin nasıl yorumlanacağı baştan değerlendirilmelidir.
Anlaşma Arayışı ile Süre Baskısı
Ticari ilişkilerde taraflar dava açıldıktan sonra da görüşmeyi sürdürür; bu makul bir tercihtir. Ancak yetki itirazının süresi bu görüşmelerden bağımsız işler. Uzlaşma ihtimali güçlü olsa bile cevap dilekçesi süresinde sunulmalı, itiraz orada yer almalıdır. Aksi hâlde görüşme sonuçsuz kaldığında, dosya taraflardan biri için başından beri elverişsiz bir yerde yürümeye devam eder.
Sözleşme Yazarken Alınacak Ders
Yetki itirazı çoğu zaman geçmişte özensiz yazılmış bir maddenin faturasıdır. Yeni sözleşmelerde yetkili mahkemenin, uygulanacak hukukun ve tebligat adresinin açık ve tek anlamlı biçimde yazılması, ileride bu tartışmanın hiç doğmamasını sağlar.
Yukarıdaki bilgiler genel niteliktedir. Yetki ve yargı yolu değerlendirmesi sözleşme metnine ve tarafların sıfatına bağlı olduğundan, itiraz hazırlığına sözleşmenizin bir hukukçu tarafından incelenmesiyle başlamanız önerilir.