Ortaklar arasındaki anlaşmazlıklarda dosyanın esasına geçilmeden önce çoğu zaman bir ön engel aşılır: uyuşmazlık hangi mahkemede, hangi usulde görülecektir? Şirket merkezinin bulunduğu yer, esas sözleşmedeki yetki veya tahkim kaydı ve talebin niteliği bu sorunun cevabını değiştirir. Yanlış merci seçimi, kısa süreli davalarda hak kaybına dönüşebilir. Aşağıda ticaret ve şirketler hukuku uyuşmazlıklarında yetki ve usul planı ele alınmaktadır.
Talebin Niteliği Yolu Belirler
Genel kurul kararının iptali, yönetim kurulu üyelerinin sorumluluğu, pay devrine ilişkin uyuşmazlık, bilgi alma ve inceleme hakkı ile haklı sebeple fesih talepleri birbirinden farklı usullere tabidir. Bazıları kısa ve hak düşürücü sürelere bağlıdır; bazılarında ise ön aşama olarak arabuluculuk gündeme gelir. Bu nedenle ilk adım, ileri sürülecek talebin hukuki niteliğini kesin biçimde belirlemektir. Aynı olaydan birden çok talep doğuyorsa, hangisinin öncelikli açılacağı da planlanmalıdır.
Yetki Kaydı ve Tahkim Şartı Kontrolü
Esas sözleşmede veya ortaklar arasındaki sözleşmede yer alan yetki ya da tahkim hükümleri, dava açılmadan önce mutlaka okunmalıdır. Tahkim şartı bulunan bir uyuşmazlığı mahkemeye taşımak, karşı tarafın itirazı üzerine dosyanın usulden reddine yol açabilir. Buna karşılık her uyuşmazlık tahkime elverişli değildir; bazı şirketler hukuku talepleri bakımından bu tartışma ayrıca yapılır. Yabancı ortak bulunan yapılarda ise uygulanacak hukuk ve yetkili merci ayrımı birlikte incelenmelidir.
Dava Öncesi Hazırlık Adımları
- Ticaret sicili kayıtları ve güncel esas sözleşme temin edilir.
- Genel kurul ve yönetim kurulu karar defterleri incelenir.
- Toplantı çağrısı, gündem ve hazirun cetveli usul yönünden kontrol edilir.
- Muhalefet şerhinin tutanağa geçirilip geçirilmediği tespit edilir.
- Yetki, tahkim ve süre kontrolü tamamlanarak dilekçe hazırlanır.
Ticari Uyuşmazlıkta Anlaşma Seçeneği
Ticari davalarda konusu alacak ve tazminat olan talepler bakımından arabuluculuk dava şartıdır; bu aşama ortaklar arasındaki tıkanmanın çözülmesi için de fiilen bir fırsat sunar. Pay devri, kâr dağıtımı, yönetimde temsil ve rekabet yasağı gibi başlıklar bir arada müzakere edilebilir. Anlaşmaya varılırsa, pay devrinin şekil şartlarına uygun yapılması, sicil işlemlerinin takvimi ve karşılıklı ibra kapsamı yazılı olarak düzenlenmelidir. Aksi halde anlaşma, yeni bir uyuşmazlığın başlangıcı olabilir.
Dikkat Edilmesi Gereken Noktalar
- Genel kurul kararının iptali için öngörülen sürenin kaçırılması
- Toplantıda muhalefet şerhi düşülmemesi
- Şirket defter ve belgelerine erişim talebinin yazılı yapılmaması
- Şirket ile ortak arasındaki uyuşmazlığın kişisel uyuşmazlıkla karıştırılması
Şirketler hukukunda usule ilişkin bir eksiklik, haklı bir talebi dahi sonuçsuz bırakabilir. Sicil kayıtlarınızı ve karar defterinizi inceleterek, hangi talebin hangi mercide ileri sürüleceğini önceden netleştirmeniz uygun olur.