Ticari ilişkilerde uyuşmazlık çıktığında tarafların elindeki en güçlü araç, çoğu zaman sözleşmenin kendisinde saklıdır. TTK, TBK ve 6102 sayılı Kanun ekseninde kurulan ticari sözleşmelerde yer alan delil sözleşmesi hükümleri, ispat aşamasının çerçevesini önceden çizer. Bu rehber, söz konusu hükmün nasıl yazılacağına ve hangi mercide sonuç doğuracağına odaklanır.
Delil Sözleşmesi Neyi Değiştirir?
Delil sözleşmesi, taraflar arasındaki uyuşmazlıkta hangi delillerle ispat yapılacağını önceden belirleyen bir anlaşmadır. Böyle bir hüküm bulunduğunda, sözleşmede sayılmayan delillere dayanmak isteyen taraf ciddi bir dezavantajla karşılaşır. Bu nedenle hükmün kaleme alınışı, sözleşmenin ticari şartları kadar dikkat gerektirir.
- Kabul edilen delil türlerinin tek tek sayılması
- Ticari defterlerin ispat gücüne ilişkin açık düzenleme
- Elektronik yazışma ve sipariş kayıtlarının kapsama alınıp alınmadığı
- Yemin ve tanık delillerinin dışlanıp dışlanmadığının netleştirilmesi
Elektronik Kayıtların Kapsama Alınması
Günümüzde ticari ilişkinin büyük bölümü elektronik ortamda kurulduğundan, delil sözleşmesinde yalnızca yazılı belgeden söz edilmesi ilişkinin gerçeğiyle örtüşmez. Sipariş formları, sistem kayıtları ve kurumsal e-posta trafiği açıkça sayılmadığında, bu kayıtların ispat değeri tartışmalı hâle gelebilir. Hükmün, kayıtların hangi sistem üzerinden üretileceğini ve saklama süresini de belirtmesi uygulamada kolaylık sağlar.
Sözleşmenin Sınırları
Delil sözleşmesi sınırsız bir serbestlik alanı değildir. Tarafların ispat hakkını fiilen kullanılamaz hâle getiren, aşırı dengesiz düzenlemeler geçerlilik tartışması doğurur. Özellikle karşı tarafın erişemeyeceği kayıtları tek geçerli delil olarak gösteren hükümler, uyuşmazlık anında beklenen korumayı sağlamayabilir.
Uyuşmazlık Çıktığında İzlenecek Sıra
- Sözleşmedeki delil, yetki ve tahkim hükümleri birlikte okunur.
- Talep ticari nitelikte bir para alacağı ise dava öncesi arabuluculuk aşaması değerlendirilir.
- Tahkim şartı varsa mahkemeye başvuru yerine hakem yoluna gidilmesi gerektiği tespit edilir.
- Ticari defterlerin usulüne uygun tutulup tutulmadığı önceden kontrol edilir.
Yanlış Mercie Başvurunun Maliyeti
Sözleşmede geçerli bir tahkim şartı bulunmasına rağmen açılan dava, karşı tarafın itirazı üzerine esasa girilmeden sonuçlanabilir. Aynı şekilde arabuluculuk aşamasının atlanması da dava şartı yokluğuna dayanan bir retle karşılaşılmasına yol açar. Bu iki durumda kaybedilen yalnızca zaman değil, çoğu kez uyuşmazlığın çözümü için elverişli olan ilk hamle üstünlüğüdür.
Kısa Uygulama Notu
Sözleşme müzakerelerinde delil hükmünün son anda standart bir metin olarak eklenmesi yaygın bir alışkanlıktır; oysa bu hüküm, uyuşmazlık çıktığında en çok tartışılan maddelerden biri hâline gelir. Bu yazı genel bilgilendirme amacı taşır; ticari sözleşmenizin yapısı ve tarafların konumu farklılık yarattığından, metnin hazırlanması aşamasında hukuki destek almanız uygun olur.