Ticari ilişkilerde tartışma çoğu zaman hakkın varlığından değil, o hakkın hangi belgeyle ispat edilebileceğinden doğar. TTK ve TBK ekseninde kurulan sözleşmelere eklenen delil sözleşmesi kaydı da tam bu noktada devreye girer. Aşağıdaki rehber, kaydı sözleşme metnine yazarken ve uyuşmazlık çıktığında kullanırken karşılaşılan somut sorunları ele alıyor; özellikle dosyanın görevli olmayan bir mercie taşınması hâlinde bu kaydın nasıl işlevsiz kaldığına odaklanıyor.
Kayıt neyi bağlar, neyi bağlamaz
Delil sözleşmesi, tarafların belirli bir vakıayı yalnızca kararlaştırdıkları delillerle ispat edebilecekleri yönünde usule ilişkin bir anlaşmadır. HMK çerçevesi gereği ancak tarafların üzerinde serbestçe tasarruf edebileceği konularda kurulabilir; hâkimin kendiliğinden araştırdığı hususlar ile kamu düzenine ilişkin alanlar kapsam dışındadır. Ticari defterlerin ispat gücü, faturaya itiraz süresi ve cari hesap mutabakatı gibi TTK kaynaklı kurumlar da bu kayıtla birlikte okunmalıdır.
Uygulamada en sık görülen belirsizlik, kaydın münhasır mı yoksa mevcut delillere ek mi olduğunun yazılmamasıdır. Aynı cümleden iki taraf iki farklı sonuç çıkardığında, kayıt ispat yükünü hafifletmek yerine yeni bir ihtilaf başlığı yaratır.
Metinde satır satır aranacaklar
- Kaydın kapsadığı vakıalar tek tek sayıldı mı, yoksa soyut bir gönderme mi yapıldı?
- E-posta, sipariş portalı çıktıları, ERP ve log kayıtları delil olarak kabul ediliyor mu; kim tarafından üretileceği belirlenmiş mi?
- Bildirimlerin hangi adrese, hangi yöntemle yapılacağı ve yetkili temsilcinin kim olduğu yazıldı mı?
- Tanık ve yemin delilinin durumu açık mı; sınırlama tarafların tasarruf alanını aşıyor mu?
- Kayıt, sözleşmedeki yetki veya tahkim şartıyla çelişiyor mu?
Yanlış merci geçerli bir kaydı boşa çıkarır
Ticari nitelikli uyuşmazlık asliye ticaret mahkemesinin görev alanına girer; buna karşın sözleşmede tahkim şartı varsa mahkeme yolu ilk itirazla kapanabilir. Görevsizlik veya tahkim itirazıyla karşılaşan taraf yalnızca takvim kaybetmez, kurduğu ispat düzenini yeni mercide baştan tesis etmek zorunda kalır. Konusu para alacağı olan ticari davalarda dava şartı niteliğindeki arabuluculuk aşamasının atlanması da esasa girilmeden usulden ret sonucu doğurur.
Uyuşmazlık başlarken izlenecek sıra
- Sözleşmenin ispat rejimi, yetki ve uyuşmazlık çözüm hükümleri birlikte çıkarılır.
- Kayıt kapsamındaki deliller fiziken toplanır; eksik olanlar için karşı taraftan ya da bankadan yazılı talep yapılır.
- Temerrüde ilişkin ihtar ve cevaplar tarih sırasıyla tek dosyada birleştirilir.
- Görevli merci ve dava şartı aşaması, dilekçe yazılmadan önce yazılı olarak teyit edilir.
- Kaydın kapsam dışında bıraktığı vakıalar için alternatif ispat yolu hazırlanır.
Bu metin genel bilgilendirme amacı taşır; sözleşmenin lafzı ve tarafların ticari geçmişi sonucu değiştirebileceğinden, somut dosyada hukuki değerlendirme alınması yerinde olur.