Ticari ilişkilerde uyuşmazlık çıktığında ilk tartışma çoğu zaman esas hakkında değil, hangi merciin inceleme yapacağı üzerinedir. TTK, TBK ve 6102 ekseninde kurulan sözleşmelerde yer alan tahkim şartı, dosyanın rotasını baştan belirler. Bu rehber, tahkim şartının değerlendirilmesini ve tahkimde delil sunumunun kendine özgü yanlarını ele alır.
Tahkim Şartının Geçerliliğini Belirleyen Unsurlar
Bir tahkim şartının işlerlik kazanması için tarafların iradesinin açık olması ve uyuşmazlığın tahkime elverişli bulunması gerekir. Uygulamada en çok tartışılan noktalar, şartın kapsamının belirsiz bırakılması ve hem tahkime hem devlet mahkemesine atıf yapan çelişkili maddelerdir. Sözleşmeye ek olarak imzalanan protokollerde tahkim şartına atıf yapılmamışsa, ek işin şartın kapsamında olup olmadığı ayrıca değerlendirilir.
- Şartın hangi uyuşmazlıkları kapsadığının açık yazılması
- Hakem sayısı ve seçim usulünün belirlenmiş olması
- Tahkim yeri ve uygulanacak usul kurallarının gösterilmesi
- Genel işlem koşulu niteliğindeki metinlerde şartın karşı tarafça bilinebilir kılınması
Tahkimde Delil Sunumu Nerede Farklılaşır
Tahkimde delil sunumu, tarafların üzerinde anlaştığı usul çerçevesinde şekillenir. Belge sunum takvimi genellikle baştan belirlenir ve sonradan sunulan belgeler kabul edilmeyebilir. Bu nedenle dosyanın tüm belge envanteri, ilk dilekçe hazırlanmadan önce çıkarılmalıdır. Tanık beyanlarının yazılı olarak sunulduğu usullerde, beyanın kapsamı ve ekleri baştan planlanmalıdır.
Ticari Defterler ve Yazışmaların İspat Gücü
Ticari uyuşmazlıklarda defter kayıtları, ancak usulüne uygun tutulduğunda ve birbirini doğrulayan belgelerle desteklendiğinde ağırlık kazanır. Sipariş, irsaliye, fatura ve ödeme kaydının aynı işlemi izleyebilir biçimde eşleştirilmesi, dosyanın en güçlü bölümüdür. Elektronik yazışmalarda ise mesajın bütünü sunulmalı; bağlamdan koparılmış tek bir satır, karşı tarafın aynı yazışmanın devamını sunmasıyla etkisini kaybeder.
Sulh Görüşmesi ile Tahkime Gitme Kararı
Tahkim yolu, gizlilik ve sektörel bilirkişilik bakımından avantaj sağlarken masraf yapısı bakımından ayrı bir planlama gerektirir. Bu nedenle karar verilirken alacağın tutarı, ticari ilişkinin devam edip etmeyeceği ve karşı tarafın ödeme kabiliyeti birlikte değerlendirilir. Ticari ilişkinin süreceği hâllerde yapılandırma içeren bir mutabakat, tarafların menfaat dengesine daha uygun düşebilir.
Sözleşmeden doğan her uyuşmazlık kendi metnine göre okunur. Buradaki başlıklar genel yönlendirme sunar; tahkim şartının işletilip işletilmeyeceği konusunda karar vermeden önce sözleşmenin tamamının hukuken incelenmesi gerekir.