Ticari bir sözleşmeden doğan alacak davasında dosyanın kaderi çoğu zaman ilk duruşmadan önce belirlenir. TTK ve TBK ekseninde yürüyen bu uyuşmazlıklarda dava şartlarının eksikliği, esasa hiç girilmeden ret sonucunu doğurur. Bu rehber, ticari dosyada dava açılmadan önce tamamlanması gereken adımlara odaklanır.
Uyuşmazlık Gerçekten Ticari mi
İlk soru, davanın ticari dava sayılıp sayılmayacağıdır. 6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu bazı davaları tarafların sıfatına bakılmaksızın mutlak ticari dava saymış; bunun dışındaki uyuşmazlıklarda ise her iki tarafın tacir olması ve işin ticari işletmeyle ilgili bulunması ölçütünü benimsemiştir. Bu belirleme yalnızca akademik değildir: görev kuralları kamu düzenindendir ve yanlış mahkemede açılan dava, süre bakımından da risk yaratır.
Para Alacaklarında Arabuluculuk Şartı
Konusu bir miktar paranın ödenmesi olan alacak ve tazminat talepleri bakımından, ticari davalarda arabulucuya başvurulmuş olması dava şartıdır. Uygulamada dikkat edilmesi gereken noktalar:
- Talep para dışında bir sonuç da içeriyorsa (tespit, iptal, sözleşmenin feshi) hangi kalemin şarta tabi olduğu ayrıştırılmalıdır.
- Arabuluculuk başvurusunda karşı tarafın unvanı ve adresi ticaret sicilindeki güncel kayıtla uyumlu olmalıdır.
- Son tutanakta talep miktarı ve dayanağı açıkça yer almalıdır.
- İhtiyati haciz gibi geçici hukuki koruma talepleri bu şarttan bağımsız değerlendirilir.
Tacirler Arasında İhbar ve İhtarın Şekli
Ticari ilişkide bir hakkın saklı tutulması, çoğu zaman zamanında ve doğru biçimde yapılan bir bildirime bağlıdır. TTK, tacirler arasında diğer tarafı temerrüde düşürmeye, sözleşmeyi feshe veya sözleşmeden dönmeye ilişkin ihbar ve ihtarların noter aracılığıyla, taahhütlü mektupla, telgrafla ya da güvenli elektronik imza kullanılarak kayıtlı elektronik posta sistemiyle yapılmasını arar. Yalnızca adi e-posta veya mesajlaşma uygulamasıyla gönderilen bildirimlerin ispat gücü bu nedenle tartışmalıdır.
Muayene ve Ayıp Bildiriminde Dar Zaman
Tacirler arası mal satımında alıcı, teslim aldığı malı gözden geçirmek ve tespit ettiği ayıbı satıcıya bildirmekle yükümlüdür. Bu bildirim için öngörülen süreler oldukça kısadır; açıkça belli olan ayıplarda iki, ancak sonradan ortaya çıkabilecek gizli ayıplarda ise ortaya çıkıştan itibaren sekiz günlük bildirim süresi esas alınır. Süresinde bildirim yapılmaması hâlinde mal kabul edilmiş sayılır ve alacak ne kadar haklı olursa olsun talep dayanaksız kalır.
Dava Öncesi Kontrol Listesi
- Uyuşmazlığın ticari niteliğini ve görevli mahkemeyi belirleyin.
- Para alacağı varsa arabuluculuk sürecini eksiksiz tamamlayın.
- Bildirimlerin kanunun aradığı kanallarla yapıldığını belgeleyin.
- Cari hesap ilişkisi varsa mutabakat ve bakiye kayıtlarını hazırlayın.
Bu içerik genel bilgilendirme amaçlıdır. Sözleşme metnindeki tahkim veya yetki kayıtları izlenecek yolu tümüyle değiştirebileceğinden, dava öncesinde sözleşmenin bir hukukçu tarafından okunması önerilir.