Ticari uyuşmazlıklarda davanın hangi yerde görüleceği, çoğu zaman esasa ilişkin tartışmadan önce sonuçlanan bir mesele hâline gelir. 6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu kapsamındaki ilişkilerde taraflar sözleşmeye yetki kaydı koyar; ancak bu kaydın geçerli olup olmadığı ve itirazın ne zaman ileri sürüldüğü, dosyanın nerede görüleceğini belirler. Süresinde yapılmayan yetki itirazı, yetkisiz mahkemeyi yetkili kılar.
Yetki Kaydının Geçerlilik Denetimi
Yetki sözleşmesinin bağlayıcı olabilmesi için tarafların sıfatı belirleyicidir; tacirler ile kamu tüzel kişileri arasında yapılan yetki sözleşmesi ile bir tarafın tacir olmadığı ilişkilerdeki kayıt aynı sonucu doğurmaz. Ayrıca kesin yetki kuralının bulunduğu uyuşmazlıklarda sözleşmeyle yetki belirlenemez. Bu nedenle sözleşmedeki maddeyi okumadan önce, uyuşmazlığın kesin yetki alanına girip girmediği kontrol edilmelidir.
İtirazın Zamanı ve Biçimi
- Yetki itirazı ilk itirazlardandır ve 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu'nun kurduğu düzende cevap dilekçesinde ileri sürülmelidir.
- İtirazda yalnızca davalı mahkemenin yetkisiz olduğunu söylemek yetmez; hangi mahkemenin yetkili olduğu da açıkça gösterilmelidir.
- Süresi geçtikten sonra sunulan itiraz, haklı olsa dahi dinlenmez.
- Yetkisizlik kararı verilmesi hâlinde dosyanın yetkili mahkemeye gönderilmesi için tanınan süre ayrıca takip edilmelidir; bu süre kaçırıldığında dava açılmamış sayılır.
Sözleşme Kurgusunda Baştan Alınacak Önlemler
- Yetki kaydı, tahkim şartıyla aynı metinde çelişkili biçimde yer almamalıdır.
- Genel işlem koşulu niteliğindeki matbu metinlerde yetki maddesi ayrıca dikkat çekecek şekilde düzenlenmelidir.
- Tebligat adresi maddesi, yetki maddesiyle uyumlu ve güncel tutulmalıdır.
- Çerçeve sözleşme ile sipariş formları arasında farklı yetki kayıtları bulunmamalıdır.
Uygulamadaki Tipik Çatışma
En sık görülen tablo şudur: çerçeve sözleşmede bir yer yetkili kılınmış, sonraki sipariş teyitlerinde ya da faturalarda başka bir yer gösterilmiştir. Faturanın arkasındaki kayıtların tek başına yetki sözleşmesi oluşturup oluşturmadığı tartışmalı olduğundan, bu ihtimale karşı sözleşme öncesi yazışmalar ve tarafların önceki uygulamaları dosyaya sunulmalıdır.
Karar Verirken Bakılacak Denge
Yetki itirazı her zaman lehe sonuç doğurmaz. Dosyanın uzak bir yere gitmesi, tanıkların dinlenmesini ve keşif işlemlerini zorlaştırabilir. İtiraz kararı verilirken usulî üstünlük ile fiilî yürütme maliyeti birlikte değerlendirilmelidir.
Yukarıdaki bilgiler genel niteliktedir. Sözleşme metni, tarafların sıfatı ve uyuşmazlığın konusu sonucu değiştirebileceğinden, dava yoluna gitmeden önce metnin hukuken incelenmesi uygun olur.