IBAN Dolandırıcılığı Avukatı: Şikayet

Şikâyetin başarısı dilekçedeki somutluğa bağlıdır

IBAN dolandırıcılığı şikâyetlerinde dosyanın kaderi ilk dilekçede belirlenir. Ceza Muhakemesi Kanunu m.158/6, ihbar ve şikâyet konusu fiilin suç oluşturmadığının araştırma gerektirmeksizin açıkça anlaşılması veya ihbar ve şikâyetin soyut ve genel nitelikte olması durumunda soruşturma yapılmasına yer olmadığına karar verileceğini düzenler.

"Beni dolandırdılar, param gitti" biçiminde yazılan bir şikâyet bu fıkranın tanımladığı soyutluktadır. Buna karşılık paranın hangi hesaba hangi referans numarasıyla gittiğini, hangi vaatle alındığını ve kimin yönlendirdiğini gösteren bir şikâyet somut bir soruşturma konusu ortaya koyar. Bu sayfa, ikinci türden bir şikâyeti nasıl kuracağınızı ve şikâyetten sonraki haklarınızı anlatıyor.

İyi haber: m.158/6, bu kararın şikâyetçiye bildirileceğini ve CMK m.173'teki usule göre itiraz edilebileceğini, itirazın kabulü hâlinde başsavcılığın soruşturma işlemlerini başlatacağını da düzenler. Yani eksik bırakılan somutlaştırma itirazda tamamlanabilir.

Nereye şikâyet edilir?

CMK m.158/1, suça ilişkin ihbar veya şikâyetin Cumhuriyet Başsavcılığına veya kolluk makamlarına yapılabileceğini düzenler. Maddenin diğer fıkraları ek kanallar öngörür:

• m.158/2: Valilik veya kaymakamlığa ya da mahkemeye yapılan ihbar veya şikâyet, ilgili Cumhuriyet Başsavcılığına gönderilir. Yanlış makama yapılan başvuru kaybolmaz.
• m.158/3: Yurt dışında işlenip ülkede takibi gereken suçlar hakkında Türkiye'nin elçilik ve konsolosluklarına da ihbar veya şikâyette bulunulabilir.
• m.158/5: İhbar veya şikâyet yazılı veya tutanağa geçirilmek üzere sözlü olarak yapılabilir. Bu dosyalarda yazılı şikâyet tercih edilmelidir, çünkü banka kayıtlarının eklenmesi gerekir.

Bunlardan bağımsız ve önce yapılması gereken bir adım daha vardır: paranın gittiği finansal kuruma bildirim. Sebebi aşağıdaki süre meselesidir.

Şikâyetten önce: 48 saatlik pencere

CMK m.128/A-1, nitelikli dolandırıcılık (m.158/1-f ve l) dâhil katalog suçların işlendiği hususunda makul şüphe bulunması hâlinde; banka, ödeme hizmeti sağlayıcısı veya kripto varlık hizmet sağlayıcısı nezdinde veya bunlar aracılığıyla yapılan ya da yapılmaya teşebbüs edilen işlemlere konu suçta kullanılan her türlü hesabın kırk sekiz saate kadar askıya alınmasına, ilgili kurum tarafından karar verilebileceğini düzenler.

Yani ilk kararı veren merci savcılık değil, paranın gittiği finansal kurumdur. Bu nedenle sıra şudur: önce alıcı kurumun bildirim kanalına ulaşmak, sonra şikâyeti vermek. m.128/A-2 uyarınca askıya alma işlemi ve hesap hareketleri ilgili malî kurum tarafından tüm bilgi ve belgelerle birlikte derhal Cumhuriyet başsavcılığına bildirilir; m.128/A-3 uyarınca para başka bir malî kuruma transfer edilmişse bu durum ilgili kuruma gecikmeksizin bildirilir.

Dilekçeyi somutlaştıran yedi başlık

1. Para hareketinin tam dökümü: Her ödeme için tarih, saat, tutar, gönderen hesap, alıcı IBAN, alıcının adı veya unvanı ve işlem referans numarası. Kripto ödemesi varsa cüzdan adresi ve işlem kimliği. Bu liste dosyanın iskeletidir; alıcı hesap sahibi genellikle soruşturmanın asıl muhatabıdır.
2. Aldatıcı vaadin içeriği: Hangi kazanç, hangi güvence, hangi gerekçeyle ödeme alındığı. Dolandırıcılık suçunun unsuru hileli davranışla aldatma olduğundan bu anlatının kaydı kurucu unsura ilişkin delildir.
3. İletişim kayıtları ve kişiler: Telefon numaraları, kullanıcı adları, grup veya kanal bağlantıları, görüşme ekran görüntüleri. Kendisini banka veya kurum çalışanı olarak tanıtan kişilerin beyanları ayrıca işaretlenmelidir.
4. Hukuki nitelendirme: Fiilin TCK m.158/1-f kapsamında (bilişim sistemlerinin, banka veya kredi kurumlarının araç olarak kullanılması suretiyle) değerlendirilmesi talebi. Bu belirleme usulî olarak gereklidir, çünkü CMK m.128/A katalogu bu bentle sınırlıdır. Kendisini kurum çalışanı olarak tanıtma varsa m.158/1-l de belirtilir; bu bent, kişinin kendisini kamu görevlisi veya banka, sigorta ya da kredi kurumlarının çalışanı olarak tanıtması veya bu kurum ve kuruluşlarla ilişkili olduğunu söylemesi hâlini kapsar.
5. Kişi sayısı ve yapı: Kaç kişiyle muhatap olundu, çağrı merkezi düzeni var mıydı? TCK m.158/3, m.158 ile m.157'deki suçların üç veya daha fazla kişi tarafından birlikte işlenmesi hâlinde cezanın yarı oranında, örgüt faaliyeti çerçevesinde işlenmesi hâlinde bir kat artırılacağını düzenler.
6. Talepler: Alıcı hesapların tespiti, CMK m.128/A kapsamında askıya alma ve elkoyma, m.128/A-5 uyarınca soruşturma evresinde iade, banka kayıtlarının istenmesi ve soruşturmaya katılan olarak kabul.
7. Delil listesi: Eklenen belgelerin numaralı dökümü; dekontlar, ekran görüntüleri, yazışma çıktıları.

Şikâyetten sonra: mağdurun kanuni hakları (CMK m.234)

Şikâyet verildikten sonra dosyayı izlemek de bir haktır. m.234/1-a, soruşturma evresinde mağdur ile şikâyetçinin haklarını sayar:

• Delillerin toplanmasını isteme. Banka kayıtlarının istenmesi, hesap sahiplerinin tespiti ve iletişim verilerinin incelenmesi bu kapsamda talep edilir.
• Soruşturmanın gizlilik ve amacını bozmamak koşuluyla Cumhuriyet savcısından belge örneği isteme.
• Vekili bulunmaması hâlinde maddede sayılan suçlar ile alt sınırı beş yıldan fazla hapis cezasını gerektiren suçlarda baro tarafından kendisine avukat görevlendirilmesini isteme.
• m.153'e uygun olmak koşuluyla vekili aracılığı ile soruşturma belgelerini ve elkonulan ve muhafazaya alınan eşyayı inceletme.
• Cumhuriyet savcısının kovuşturmaya yer olmadığı yönündeki kararına kanunda yazılı usule göre itiraz hakkını kullanma.

m.234/1-b kovuşturma evresindeki hakları sayar: duruşmadan haberdar edilme, kamu davasına katılma, tutanak ve belgelerden örnek isteme, tanıkların davetini isteme ve maddede sayılan hâllerde baro tarafından avukat görevlendirilmesini isteme.

Katılma bakımından m.237/1 esastır: mağdur, suçtan zarar gören gerçek ve tüzel kişiler ile malen sorumlu olanlar, ilk derece mahkemesindeki kovuşturma evresinin her aşamasında hüküm verilinceye kadar şikâyetçi olduklarını bildirerek kamu davasına katılabilirler. m.237/2 uyarınca kanun yolu muhakemesinde katılma isteğinde bulunulamaz; ancak ilk derece mahkemesinde ileri sürülüp reddolunan veya karara bağlanmayan katılma istekleri, kanun yolu başvurusunda açıkça belirtilmişse incelenip karara bağlanır.

Bu nedenle katılma talebinin ilk derece aşamasında ve yazılı olarak ileri sürülmesi önemlidir.

Soruşturmanın seyri ve kovuşturmaya yer olmadığı kararı

CMK m.160/1, Cumhuriyet savcısının; ihbar veya başka bir suretle bir suçun işlendiği izlenimini veren bir hâli öğrenir öğrenmez kamu davasını açmaya yer olup olmadığına karar vermek üzere hemen işin gerçeğini araştırmaya başlayacağını düzenler. m.160/2 uyarınca savcı, maddî gerçeğin araştırılması ve adil bir yargılamanın yapılabilmesi için emrindeki adlî kolluk görevlileri marifetiyle şüphelinin lehine ve aleyhine olan delilleri toplayarak muhafaza altına almakla yükümlüdür.

m.161/1, Cumhuriyet savcısının doğrudan doğruya veya adlî kolluk aracılığıyla her türlü araştırmayı yapabileceğini ve bu sonuçlara varmak için bütün kamu görevlilerinden her türlü bilgiyi isteyebileceğini düzenler.

Soruşturma sonunda kovuşturmaya yer olmadığına karar verilebilir. m.172/1, bu kararın kamu davasının açılması için yeterli şüphe oluşturacak delil elde edilememesi veya kovuşturma olanağının bulunmaması hâllerinde verileceğini; kararın suçtan zarar gören ile önceden ifadesi alınmış veya sorguya çekilmiş şüpheliye bildirileceğini ve kararda itiraz hakkı, süresi ve mercinin gösterileceğini belirtir.

İtiraz: m.173/1 uyarınca suçtan zarar gören, kovuşturmaya yer olmadığına dair kararın kendisine tebliğ edildiği tarihten itibaren iki hafta içinde, bu kararı veren Cumhuriyet savcısının yargı çevresinde görev yaptığı ağır ceza mahkemesinin bulunduğu yerdeki sulh ceza hâkimliğine itiraz edebilir.

m.172/2 ayrıca şunu düzenler: kovuşturmaya yer olmadığına dair karar verildikten sonra kamu davasının açılması için yeterli şüphe oluşturacak yeni delil elde edilmedikçe ve bu hususta sulh ceza hâkimliğince bir karar verilmedikçe aynı fiilden dolayı kamu davası açılamaz. Bu nedenle itiraz aşaması kaçırılmamalıdır.

Sık yapılan hatalar

• İşlem referanslarını yazmamak: Hesap tespiti bu numaralar üzerinden yapılır; eksikliği soruşturmayı yavaşlatır.
• Yazışmaları silmek: Uygulamayı kaldırmak veya sohbeti temizlemek, çoğu zaman delil kümesini yok eder. Önce kayıt alınır, sonra ilişki kesilir.
• Finansal kuruma bildirimi atlamak: CMK m.128/A-1'deki kırk sekiz saatlik askıya alma kararını veren merci finansal kurumdur; yalnızca savcılığa başvurmak bu penceredeki zamanı harcar.
• Nitelikli hâli belirtmemek: m.128/A katalogu m.158/1-f ve (l) bentleriyle sınırlıdır; dilekçede bentlerin açıkça gösterilmesi gerekir.
• Katılma talebini geciktirmek: m.237/2 uyarınca kanun yolu muhakemesinde katılma isteğinde bulunulamaz.
• Ek ödeme yapmak: "Vergi", "komisyon" veya "doğrulama bedeli" adı altında istenen ödemeler zararı büyütür; bu taleplerin yazılı kaydı ise dosya için değerlidir.

Şikâyet dilekçenizi ve taleplerinizi değerlendirmek için iletişim sayfasındaki kanallardan ulaşabilirsiniz. İlgili maddeler için CMK m.158, CMK m.160 ve TCK m.158 sayfalarını inceleyebilirsiniz.