6502 sayılı TKHK m.11: Tüketici, malın ayıplı olduğunu öğrendiğinde dört seçimlik hakkı vardır.
Seçimlik Haklar
- Sözleşmeden dönme (iade + para iadesi)
- Bedel indirimi
- Ücretsiz onarım
- Yenisi ile değişim
Süre
- Ayıbın öğrenilmesinden itibaren 2 yıl
- Konut/tatil malı için 5 yıl
- Gizli ayıplarda öğrenmeden başlar
Satıcı + Üretici Sorumluluğu
Tüketici hem satıcıya hem üreticiye/ithalatçıya başvurabilir (müteselsil sorumluluk).
Maddi-Manevi Tazminat
Ayıplı mal nedeniyle ek zarar oluştuysa TBK m.49 kapsamında talep edilebilir.
Yargıtay 13. HD
13. HD, ayıplı malda "satıcının ispat yükünü taşıdığını", ayıbın "kullanım hatası"ndan kaynaklandığını ispat edemediği takdirde tüketici lehine karar verileceğini benimsemektedir.
Kapsam notu: Yukarıdaki değerlendirme, belirli bir karara atıf yapmak yerine uygulamada yerleşik hâle gelmiş genel yaklaşımı özetlemektedir; bu nedenle esas ve karar numarası verilmemiştir. Somut bir dosyada emsal karara dayanılacaksa, ilgili kararın esas ve karar numarasıyla Yargıtay Karar Arama üzerinden teyit edilmesi ve tam metninin incelenmesi gerekir. Her dosyanın olgu örgüsü farklı olduğundan kararların somut olaya uygulanışı dosyaya özgüdür.
Tüketici Hakem Heyeti / Mahkemesi
- Belirli tutarın altında (yıllık güncel) → hakem heyeti
- Üzerinde → tüketici mahkemesi
- Avukat zorunlu değil
Tüketici hukuku avukatı önerilir.
Sıkça Sorulan Sorular
Ayıplı mal aldım; hangi haklarım var?
TKHK m.11/1 dört seçimlik hak tanır ve tercih tüketiciye aittir: (a) satılanı geri vermeye hazır olduğunu bildirerek sözleşmeden dönme, (b) satılanı alıkoyup ayıp oranında satış bedelinden indirim isteme, (c) aşırı masraf gerektirmediği takdirde, bütün masrafları satıcıya ait olmak üzere ücretsiz onarım isteme, (ç) imkân varsa ayıpsız misli ile değiştirilmesini isteme. Kanun açıkça “Satıcı, tüketicinin tercih ettiği bu talebi yerine getirmekle yükümlüdür.” demektedir — satıcı “önce tamir ederiz” diyerek tüketicinin seçimini değiştiremez.
Satıcı bulunamıyorsa ne yapılır?
Üretici ve ithalatçıya başvurulabilir. TKHK m.11/2 uyarınca ücretsiz onarım veya malın ayıpsız misli ile değiştirilmesi hakları üretici veya ithalatçıya karşı da kullanılabilir ve bu haklar bakımından satıcı, üretici ve ithalatçı MÜTESELSİLEN sorumludur. Üretici veya ithalatçı, ayıbın malın kendisi tarafından piyasaya sürülmesinden sonra doğduğunu ispat ederse sorumlu tutulmaz.
Süreyi kaçırdım; hakkım bitti mi?
Ayıp gizlenmişse süre işlemez. TKHK'nın ayıplı mala ilişkin hükümleri uyarınca “Ayıp, ağır kusur ya da hile ile gizlenmişse zamanaşımı hükümleri uygulanmaz.” Satıcının ayıbı bildiği hâlde gizlemesi veya ürünü ayıpsız gibi satması bu kapsamda değerlendirilir; bu nedenle satın alma belgesi, ilan metni ve satıcı beyanlarına ilişkin yazışmalar saklanmalıdır.
Nereye başvurmalıyım?
Parasal değere göre tüketici hakem heyeti veya tüketici mahkemesi. TKHK m.68 belirli bir tutarın altındaki uyuşmazlıklarda hakem heyetine başvuruyu zorunlu tutar; bu değerin üzerindeki uyuşmazlıklarda hakem heyetine başvurulamaz. Bu parasal sınırlar her yıl güncellendiğinden başvuru öncesinde güncel tutar teyit edilmelidir. Başvuru, tüketicinin yerleşim yerinin bulunduğu veya tüketici işleminin yapıldığı yerdeki heyete yapılır (m.68/3).